هزینه کشاورزی عمودی چقدر است و آیا سود دارد؟
هزینه کشاورزی عمودی: ساختمان، قفسه، لامپ LED، تهویه، برق و نیروی کار. روش محاسبه برق، شرایط سودآوری و چکلیست پیش از سرمایهگذاری.
برای هزینه کشاورزی عمودی یک عدد واحد وجود ندارد، چون فاصله یک قفسه بالکن تا یک سوله مجهز ممکن است صد برابر باشد. اما در هر اندازهای همان اقلام هزینه را میسازند: ساختمان، قفسه، لامپ، پمپ، تهویه، کود، نیروی کار و بیش از همه برق. مرکز آلمانی BZL مینویسد که جدا از سرمایهگذاری در ساختمان و فناوری، آنچه بیشترین فشار را میآورد مصرف بسیار زیاد برق لامپهای فراوان LED است.
قیمتهای آمادهای که در اینترنت دیده میشود معمولاً پیشنهاد فروشندگان است و با نوسان نرخ ارز به سرعت کهنه میشود. این مقاله به جای یک عدد آماده، روش محاسبه هزینه و سود خودتان را میدهد. برای مفاهیم پایه کشاورزی عمودی چیست را ببینید.
هزینه از چه اقلامی تشکیل میشود؟
هزینه به سرمایهگذاری اولیه و هزینههای جاری تقسیم میشود.
| سرمایهگذاری | هزینههای جاری |
|---|---|
| ساختمان، کانتینر یا تجهیز سوله | برق (نور، پمپ، تهویه) |
| قفسهها و کانالها | کود و تنظیمکننده اسیدیته |
| لامپهای LED | بذر و مکعب جوانهزنی |
| پمپ، مخزن، شلنگ | آب |
| تهویه، رطوبتگیر، هواکش | نیروی کار |
| اتوماسیون و حسگرها | بستهبندی و حمل |
| ژنراتور پشتیبان | تعویض لامپ و تجهیزات |
USDA ARS میپذیرد که هزینه بالا اغلب دلسردکننده است، اما یادآوری میکند که کانتینرها و انبارهای متروکه آسان پیدا میشوند و نسبتاً ارزاناند. کسی که از قبل سوله دارد، یکی از بزرگترین اقلام را حذف میکند.
هزینه برق را چگونه حساب کنیم؟
هزینه برق چنین محاسبه میشود: توان لامپ (وات) × ساعت کار روزانه × تعداد روزها، سپس تبدیل به کیلوواتساعت و ضرب در نرخ برق. هر تولیدکننده میتواند آن را با تعرفه خودش حساب کند. توجه کنید که تعرفه برق کشاورزی و صنعتی در ایران متفاوت است و باید نرخ دقیق را از شرکت توزیع برق بپرسید.
UMN Extension نمونهای برای یک سامانه کوچک میآورد:
- توان لامپ: 9 وات
- ساعت کار روزانه: 14
- ساعت در سال: 14 × 365 = 5.110
- مصرف سالانه: 9 × 5.110 = حدود 46 کیلوواتساعت
به گفته همان منبع، با نرخ 12 سنت آمریکا برای هر کیلوواتساعت (نرخ رایج آمریکا در سال 2020)، این سامانه سالانه حدود 5,44 دلار برق مصرف میکند. 46 کیلوواتساعت را در نرخ قبض خود ضرب کنید تا عدد خودتان را بیابید.
این نمونه برای یک یا دو سطل است. قفسه تجاری دهها لامپ دارد که گاهی بیوقفه روشناند؛ BZL میگوید مزرعه بزرگ انگلیسی 24 ساعته روشن است. توان پمپها، کولرها و رطوبتگیرها را هم اضافه کنید؛ USDA ARS تأکید میکند که کنترل رطوبت به تجهیزات گران و پرمصرف نیاز دارد. در مناطق گرم ایران سرمایش هم باری جدی است.
تعویض لامپ و تجهیزات
بدون در نظر گرفتن عمر لامپ، محاسبه ناقص است. به گفته UMN Extension عمر لامپ LED حدود 25.000 ساعت است، یعنی با 14 ساعت کار روزانه نزدیک پنج سال.
یک قاعده ساده:
- قیمت کل لامپها را بر سالهای عمرشان تقسیم کنید.
- حاصل را به هزینه سالانه اضافه کنید.
- همین کار را برای پمپ، حسگر و تهویه انجام دهید.
آیا کشاورزی عمودی سود دارد؟
کشاورزی عمودی فقط وقتی سود دارد که سه شرط با هم جمع شوند: محصول پرارزش، برق ارزان و خریدار ثابت. اگر یکی نباشد حساب به ندرت جور درمیآید.
BZL جمعبندی میکند که کشاورزی عمودی در سطح، آب و کود صرفهجویی میکند، اما به دلیل هزینه بالای انرژی و فناوری هنوز برای بسیاری از محصولات سودآور نیست و بیشتر با سبزیهای برگی گران و زودرس مانند کاهو و سبزی معطر سود دارد. به گفته استاد هایکه مِمپل که BZL از او نقل میکند، بیشتر محصولات فصلی هنوز در گلخانه یا مزرعه بسیار ارزانتر تولید میشوند. با این حال همین مرکز کشاورزی عمودی را برای مناطق خشک خاورمیانه منطقی میداند.
Grow هم به همین نتیجه میرسد: به دلیل هزینه ساخت، نور و مدیریت، فقط محصولات پرارزش و کمنیاز به نور معنا دارند. انتخاب محصول نیمی از سودآوری است؛ محصولات مناسب کشاورزی عمودی را ببینید.
محاسبه سود گامبهگام
حالت خودتان را به این ترتیب حساب کنید:
- ظرفیت هر قفسه: چند بوته جا میشود؟ به گفته UMN Extension یک میز NFT جای 36 بوته دارد.
- تعداد برداشت در سال: اگر کاهو 6 تا 7 هفته طول بکشد، چند دوره در سال جا میشود؟
- محصول قابل فروش: خسارت بیماری، فساد و فروشنرفته را کم کنید.
- قیمت: قیمتی را بنویسید که خریدار به شما میدهد، نه قیمت قفسه فروشگاه.
- درآمد: محصول قابل فروش × قیمت.
- هزینه: برق + کود + بذر + نیروی کار + بستهبندی + حمل + استهلاک.
- نتیجه: درآمد − هزینه.
سپس یک سناریوی بد حساب کنید: افزایش نرخ برق، از دست رفتن یک قفسه بر اثر بیماری یا رفتن یک مشتری. اگر حتی در این حالت ضرر نکنید، سرمایهگذاری امنتر است.
مقیاس کوچک و بزرگ
بین سامانه خانگی و مزرعه تجاری فقط تعداد قفسهها تغییر نمیکند. در خانه یک پنجره، یک پریز و یک سطل کافی است، اما در مزرعه همه چیز چند برابر میشود و اقلام تازهای پیدا میشود.
- خانه: هزینه بیشتر لامپ، کود و بذر است و اثرش بر قبض برق کم است.
- کانتینر: پوسته آماده است، اما عایقکاری، تهویه و انشعاب برق لازم است.
- سوله: تهویه، رطوبتگیری، اتوماسیون، برق پشتیبان و کارکنان اضافه میشوند و هزینه ثابت بالا میرود.
با بزرگ شدن ممکن است هزینه هر واحد کم شود، اما هر قفسه خالی ضرر است. بزرگ شدن به اندازه رشد مشتریان امنترین راه است.
چگونه هزینه را کم کنیم؟
مؤثرترین راهها تولید انرژی خودتان، استفاده از ساختمان موجود و انتخاب درست محصول است.
- پنل خورشیدی: BZL میگوید در مناطق گرم و خشک کشاورزی عمودی با انرژی خورشیدی میتواند بسیار منطقی و ارزان باشد؛ مزرعه بزرگ انگلیسی هم از انرژی خورشیدی استفاده میکند. ایران آفتاب فراوان دارد.
- استفاده از گرمای لامپ: در آن مزرعه گرمای LED فضا را گرم میکند؛ در هوای گرم باید به بیرون فرستادن آن فکر کرد.
- ساختمان موجود: سوله، انبار یا کانتینر خالی، که USDA ARS آنها را ارزان و آسانیاب میداند.
- خورشید و LED: به جای اتاق کاملاً بسته، ساختمانی با نور طبیعی و LED کمکی. Grow یادآوری میکند که گرم کردن گلخانه هنوز ارزانتر از روشن کردن مزرعه عمودی هماندازه است.
- شروع کوچک: چند قفسه، سپس گسترش با مشتریان.
- بهداشت: هر قفسه از دست رفته هزینه را مستقیم بالا میبرد؛ آفات و بیماریهای کشاورزی عمودی را ببینید.
چکلیست پیش از سرمایهگذاری
آیا به همه این پرسشها پاسخ مثبت میدهید؟
- آیا دستکم یک خریدار ثابت دارم؟
- آیا نرخ برق و مصرف ماهانه را حساب کردهام؟
- آیا ساختمان آماده است یا باید ساخته شود؟
- آیا برای قطعی برق پشتیبان دارم؟
- آیا دانش یا مشاور برای اسیدیته، مواد مغذی و بهداشت دارم؟
- آیا حتی در سناریوی بد ضرر نمیکنم؟
اگر نه، ابتدا در خانه یا یک اتاق کوچک آزمایش کنید. مراحل در راهاندازی کشاورزی عمودی آمده است. شرایط تسهیلات و حمایتها هر سال تغییر میکند؛ پیش از درخواست از سازمان جهاد کشاورزی استان خود بپرسید.
پرسشهای متداول
راهاندازی مزرعه عمودی چقدر سرمایه میخواهد؟
سرمایه لازم برای راهاندازی مزرعه عمودی بسته به اندازه بسیار متفاوت است. سامانه خانگی با یک یا دو قفسه فقط چند لامپ و ظرف میخواهد، اما سوله به ساختمان، تهویه و اتوماسیون نیاز دارد. عدد قابل اعتماد به پیشفاکتوری بر پایه ساختمان، تعداد قفسهها و تعرفه برق نیاز دارد.
بزرگترین هزینه کشاورزی عمودی چیست؟
بزرگترین هزینه کشاورزی عمودی برق است. به گفته BZL، با وجود LED، برق آنقدر گران است که فقط سبزیهای گران سود دارند. لامپها، پمپها و تهویه بیشتر قبض را تشکیل میدهند.
آیا کشت عمودی کاهو سودآور است؟
کشت عمودی کاهو با خریدار ثابت و نرخ برق مناسب میتواند سودآور باشد. کاهو در 6 تا 7 هفته برداشت میشود و دورههای زیادی در سال ممکن است. اما قیمت هر کیلو کاهو از سبزیهای معطر کمتر است و باید با دقت حساب کرد.
مزرعه عمودی چقدر برق مصرف میکند؟
مصرف برق به توان لامپها، ساعت روشنایی و تعداد آنها بستگی دارد. در نمونه UMN Extension یک لامپ 9 واتی که روزانه 14 ساعت روشن باشد سالانه حدود 46 کیلوواتساعت مصرف میکند. مزرعههای تجاری لامپهای بسیار بیشتری را برای ساعتهای طولانیتر روشن میکنند و تهویه هم دارند.
چرا برخی مزرعههای عمودی ورشکسته شدند؟
برخی مزرعههای عمودی ورشکسته شدند چون هزینه برق و سرمایهگذاری از درآمدشان بیشتر شد. به گفته BZL بیشتر محصولات فصلی هنوز در گلخانه یا مزرعه بسیار ارزانترند. آسیبپذیرترین آنها مزرعههایی بودند که محصول ارزان کاشتند یا بدون خریدار قطعی بزرگ شدند.
راهنماهای TarlaTapan بر توصیههای عملی و آزمودهشده در مزرعه تکیه دارند. برای اصلاحات و پیشنهادها به این نشانی بنویسید: info@tarlatapan.tr.