Yer Fıstığı Hastalık ve Zararlıları: Belirtiler ve Önlemler

Yer fıstığında hastalık ve zararlılar, hem toprak üstündeki yaprakları hem de toprak altındaki kabukları etkileyebilir. Yaprak lekeleri verimi düşürürken, toprak kaynaklı hastalıklar kabuk ve danelerin çürümesine yol açar. Bu yazıda yer fıstığında görülen başlıca hastalık ve zararlıları anlatıyoruz.

Yer Fıstığında Ekonomik Zarar Yapan Hastalıklar

• Yaprak lekesi hastalıkları (erken ve geç yaprak lekesi).
• Beyaz çürüklük (kök boğazı ve kabuk çürüklüğü).
• Kök ve kök boğazı çürüklükleri.
• Kabuk çürüklükleri.
• Aflatoksin üreten küf bulaşması.
• Virüs hastalıkları.

Yaprak Lekesi Hastalıkları

Yaprak lekeleri, yer fıstığında en yaygın görülen hastalıklardandır. Yapraklarda kahverengi veya siyah, yuvarlak lekeler oluşur; lekelerin çevresinde sarı bir hale bulunabilir. Hastalık ilerledikçe yapraklar sararır ve dökülür. Yaprak kaybı, meyve dolumunu bozar ve verimi düşürür. Sıcak ve nemli hava, yağmurlama sulama ve aynı tarlaya üst üste yer fıstığı ekimi, yaprak lekesi riskini artırır.

Beyaz Çürüklük

Beyaz çürüklük, topraktaki bir mantarın kök boğazına, dallara ve kabuklara saldırmasıyla ortaya çıkar. Hastalıklı bitkilerin kök boğazında beyaz, pamuksu bir mantar örtüsü ve hardal tanesi büyüklüğünde, açık kahverengi küçük yapılar görülür. Bitki veya dallar solar ve kurur; kabuklar çürür. Sıcak ve nemli toprak, organik artıkların toprak yüzeyinde kalması ve sık ekim, hastalığı artırır.

Kök ve Kabuk Çürüklükleri

Çeşitli toprak kaynaklı mantarlar, köklerde ve kabuklarda çürümelere yol açar. Soğuk ve ıslak toprakta ekilen tohumlar çürüyebilir ve genç fideler ölebilir. Kabuk çürüklüklerinde kabuklar kararır, içteki daneler bozulur. Su göllenen tarlalar, ağır topraklar ve münavebe yapılmaması bu hastalıkları artırır.

Aflatoksin ve Küf Bulaşması

Toprakta yaşayan bazı küf mantarları, özellikle kuraklık ve yüksek sıcaklık stresine giren yer fıstığı kabuklarına bulaşabilir. Bu mantarlar, insan ve hayvan sağlığı için çok tehlikeli olan aflatoksin adlı zehirli maddeyi üretir. Aflatoksin riski; meyve dolumunun sonundaki kuraklık, kabukların zarar görmesi, geç söküm, yavaş ve yetersiz kurutma ve nemli depolamayla artar. Bu konuyu "Yer Fıstığı Sökümü, Kurutma ve Aflatoksin Riski" yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

Zararlılar

• Kırmızı örümcek: Sıcak ve kuru dönemlerde yaprak altlarında çoğalır, yapraklarda beneklenme ve bronzlaşma yapar.
• Trips: Genç yaprak ve sürgünlerde emgi zararı yapar, yaprakların kıvrılmasına yol açar.
• Yaprak pireleri ve yaprak bitleri: Özsu emer ve bazı virüsleri taşır.
• Tel kurtları ve toprak kurtları: Toprak altında kabukları delerek zarar verir; delinen kabuklar küf bulaşmasına açık hâle gelir.
• Yeşil kurt ve diğer kelebek larvaları: Yaprakları yer.

Tarlada İzleme

Tarla düzenli olarak gezilmeli, yapraklar leke, zararlı ve emgi belirtileri yönünden incelenmelidir. Solan bitkilerin kök boğazları kontrol edilerek beyaz çürüklük belirtileri aranmalıdır. Sökümden önce birkaç bitki sökülerek kabuklar, toprak zararlıları ve çürüklük yönünden incelenebilir. Mücadeleye, hastalık ve zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğini aştığında karar verilir. İlaçlama gerekiyorsa yalnız yer fıstığında ruhsatlı ilaçlar, etiket talimatına ve hasat öncesi bekleme süresine uygun olarak kullanılmalıdır.

Kültürel Önlemler ve Münavebe

• Sertifikalı ve sağlıklı tohum kullanmak, tohumu ilaçlamak.
• Toprak sıcaklığı uygun olduğunda ekim yapmak.
• Su birikmesini önlemek, sulamayı düzenli yapmak.
• Organik artıkları toprak yüzeyinde bırakmamak.
• Aynı tarlaya üst üste yer fıstığı ekmemek; birkaç yıllık münavebe yapmak.
• Kabukları zarar görmeden sökmek ve hızla kurutmak.
• Hastalıklara dayanıklı çeşit seçmek.

Sıkça Sorulan Sorular

Yer fıstığında hangi hastalıklar görülür?

Yaprak lekeleri, beyaz çürüklük, kök ve kabuk çürüklükleri, virüs hastalıkları ve aflatoksin üreten küf bulaşması görülebilir.

Yer fıstığında beyaz çürüklük nedir?

Kök boğazında beyaz pamuksu mantar örtüsü ve küçük kahverengi yapılarla tanınan, bitkiyi solduran ve kabukları çürüten bir hastalıktır.

Yer fıstığında aflatoksin nasıl oluşur?

Kuraklık stresi, kabuk zararı, geç söküm, yetersiz kurutma ve nemli depolamada küf mantarları aflatoksin üretebilir.

Yer fıstığında kırmızı örümcek zarar verir mi?

Evet. Sıcak ve kuru dönemlerde yapraklarda beneklenme ve bronzlaşma yaparak verimi düşürür.

Yer fıstığında münavebe hastalığı azaltır mı?

Evet. Aynı tarlaya üst üste yer fıstığı ekmemek, toprak kaynaklı hastalıkların birikmesini önler.