İçeriğe geç
11°C
Hayvancılık

Koyun ve Keçi Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır? Tam Rehber

Koyun ve keçi yetiştiriciliği nasıl yapılır? Ne zaman başlanır, kaç hayvanla başlanır, ırk, ağıl, yem, katım, doğum, aşı ve destekler tek rehberde.

Muhammet Elma 22 Kasım 2026 11 dk okuma
Koyun ve Keçi Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır? Tam Rehber

Koyun ve keçi yetiştiriciliği nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: önce mera ve yem durumuna bakılır, sonra bölgeye uyan ırkla küçük bir sürü kurulur. Hayvanlar kuru ve havadar bir ağılda barındırılır. Yılın üç kritik döneminde, yani katımda, gebeliğin son ayında ve doğumdan sonraki ilk iki ayda besleme artırılır. Aşı ve parazit mücadelesi takvime bağlanır. Başlamak için en uygun zaman yaz sonudur: kuzular sütten kesilmiş, koç katımı henüz başlamamıştır.

Reklam

Küçükbaş hayvancılık köyde ailenin kumbarasıdır. Sıkışınca bir toklu satılır, düğün olunca bir koç kesilir. Ama bugün yem pahalı, çoban bulmak zor. Bu yüzden işi kâra çeviren şey hayvan sayısı değil, verimdir. Bu rehber koyunla keçiyi birlikte ele alır. İkisinin aynı olduğu yerleri ve ayrıldığı yerleri ayrı ayrı gösterir.

İçindekiler

Reklam

Koyun ve keçi yetiştiriciliğine nereden başlanır?

Koyun ve keçi yetiştiriciliğine küçük bir sürüyle ve yaz sonunda başlanır. Konya Yatırım Destek Ofisi'nin küçükbaş üretici rehberi, deneyimi az olanlar için en doğru yolun küçük başlayıp bilgi arttıkça büyütmek olduğunu yazar. Aynı rehbere göre en uygun dönem, kuzular sütten kesildikten sonra ve koç katımından önceki yaz sonudur. Bu mevsimde seçme koyun daha uygun fiyata bulunur. Doğum mevsimine kadar da işe alışmak için zaman kalır.

Hayvan almadan önce şu dört soruya cevap verin:

  1. Mera var mı? Köyün merası, anız, nadas tarlası ya da çalılık yoksa her şeyi satın alınan yemle karşılarsınız. Bu durumda kâr çok daralır.
  2. Kışlık yem nereden gelecek? Saman, kuru ot ve arpa stoğu kışı çıkaracak kadar olmalı. Yem stoğu en çok gebeliğin son ayında, yani kış sonunda tükenir.
  3. Kim bakacak? Hayvan bir gün bile başıboş bırakılmaz. Konya rehberine göre geleneksel bir ağılda bir kişi yaklaşık 150-200 koyuna bakabilir. Doğum döneminde ise ikinci bir ele ihtiyaç vardır.
  4. Ürünü kime satacaksınız? Kuzu mu satılacak, süt mü, peynir mi? Satış yolu belli olmadan ırk seçilmez.

Bu dört sorunun cevabı netleşince sıra ırka, ağıla ve hayvan alımına gelir.

Koyun mu keçi mi: arazine göre karar

Koyun düz ve açık merada, keçi çalılık ve engebeli arazide daha çok kazandırır. Koyun yere yakın otlar, ot tarar gibi otlar. Keçi ise başını kaldırır; çalı, yaprak ve dal yer. Bu yüzden aynı mera iki hayvanı birlikte de kaldırabilir, çünkü birbirinin yemini pek yemezler.

KonuKoyunKeçi
Uygun araziDüz, bozkır, anızÇalılık, makilik, dağlık
Ana gelirKuzu eti, süt, yapağıSüt, oğlak, kıl/tiftik
Sürü davranışıToplu gezer, kolay güdülürDağılır, çit ister
Bakım zorluğuOrtaÇit ve bölme yüzünden fazla
DikkatIslak, çamurlu zemin tırnak hastalığı yaparOrman alanında otlatma kısıtlıdır

Kıl keçisi yetiştiriciliği büyük ölçüde orman ve orman içi meraya dayanır. Konya rehberi, keçinin ormana zarar verebildiğini ve bu konunun ayrıca düzenlendiğini hatırlatır. Ormana yakın köylerde keçi almadan önce otlatma izni orman işletmesinden sorulmalıdır. Hangisinin daha kârlı olduğunu rakamlarıyla dizinin "Koyun mu karlı keçi mi?" yazısında ayrıca ele aldık.

Reklam

Hangi ırkla başlamalı?

Irk, bölgenin iklimine ve hedeflenen ürüne göre seçilir; "en iyi ırk" tek başına yoktur. Yerli ırklar açlığa, kuraklığa ve sert kışa dayanıklıdır ama verimleri düşüktür. Kültür ırkları çok verir ama iyi bakım ve iyi yem ister. Yeni başlayan biri için bölgede yaygın olan ırk en güvenli seçimdir. Çünkü o ırkın damızlığı, veterineri ve alıcısı yakındadır.

  • İç Anadolu ve bozkır: Akkaraman, Orta Anadolu Merinosu.
  • Doğu Anadolu: Morkaraman, Tuj. Konya rehberine göre Morkaraman ülke koyun varlığının yaklaşık beşte birini oluşturur.
  • Güneydoğu: İvesi (süt), Kilis ve Halep keçisi.
  • Trakya ve Marmara: Kıvırcık, Karacabey Merinosu.
  • Ege: Sakız, Çine Çaparı, Saanen melezi süt keçileri.
  • Karadeniz: Karayaka.
  • Dağlık ve çalılık her bölge: Kıl keçisi.

Irkların özelliklerini ve hangi amaca uyduğunu dizinin ırk yazısında tablo hâlinde verdik.

Damızlık hayvan seçerken nelere bakılır?

Damızlık alırken önce sağlık, sonra yaş, en son görüntü kontrol edilir. Hasta bir hayvan bütün sürüyü hasta eder. Bu yüzden hayvan, aşıları yapılmış ve kulak küpesi kayıtlı bir işletmeden alınmalıdır.

  • Diş: Ağızdaki daimi kesici diş sayısı yaş hakkında fikir verir. Dişleri dökülmeye başlamış koyun damızlıkta uzun dayanmaz.
  • Meme: İki göz de yumuşak, sert yumru olmayan, simetrik olmalı. Tek gözü kör (sütü kesik) meme işe yaramaz.
  • Ayak ve tırnak: Topallayan, tırnağı kokan hayvan alınmaz.
  • Kondisyon: Sırtta ve belde el ile yoklanan et ve yağ örtüsü orta olmalı. Ne çok zayıf ne aşırı yağlı.
  • Kayıt: Ana-babası, kaç doğum yaptığı ve ikiz verip vermediği biliniyorsa daha iyidir.

Yeni gelen hayvanlar sürüye hemen katılmaz. Birkaç hafta ayrı bölmede tutulur, gözlenir, gerekirse ilaçlanır.

Ağıl ve barınak

Küçükbaş ağılında en önemli iki şey kuru zemin ve temiz havadır. Koyun ve keçi soğuktan çok nemden ve durgun, amonyaklı havadan zarar görür. Konya rehberi, kışın pencereleri kapatıp hayvanı sıkıştırmanın içerideki nemi artırdığını ve verimi düşürdüğünü yazar.

Aynı rehberin verdiği taban alanı ölçüleri şöyledir:

HayvanTaban alanı (baş başına)
Koyun1,1-1,4 m²
Kuzulu koyun1,4-1,6 m²
Koç1,8-2,0 m²
Besi kuzusu0,6-0,9 m²
Doğum bölmesi1,5-2,0 m² (dişi sayısının en az %10'u kadar)

Ağıl tabanı çevreden 20-30 cm yüksek yapılır ve öne doğru hafif eğim verilir ki yağmur suyu içeri girmesin. Yan duvar yüksekliği ve havalandırma açıklıkları, yem deposu ve gübre yeri gibi ayrıntıları dizinin ağıl yazısında anlattık.

Besleme: yılın üç kritik dönemi

Koyun ve keçi yılın çoğunu mera ve kaba yemle geçirir; ama üç dönemde ek yem şarttır. Konya rehberi bu dönemleri aşım dönemi, gebeliğin son dönemi ve süt veriminin ilk dönemi olarak sayar. Bu üç dönemde yemden kısan yetiştirici kuzu sayısından, kuzu ağırlığından ve sütten kaybeder.

  • Aşım dönemi (katımdan 4-6 hafta önce başlar): Rehbere göre koyun başına günde 1,5 kg'a kadar kuru ot ve 250-300 g arpaya eşdeğer karma yem verilebilir. Koyunlar merada doyuyorsa yalnız karma yem eklenir. Buna halk arasında "koyunu koça hazırlamak", bilimde "flushing" denir. İkiz oranını artırır.
  • Gebeliğin son 1,5 ayı: Kuzunun karında en hızlı büyüdüğü dönemdir. 50-60 kg'lık bir koyuna 0,5 kg iyi kuru otla birlikte 1 kg karma yem önerilir.
  • Doğumdan sonraki ilk 8 hafta: Süt en yüksek düzeydedir. Tek kuzulu koyuna günde 750-1000 g, ikiz kuzulu koyuna 1000-1500 g kesif yem verilir.

Temiz su ve yalama taşı her dönemde bulunmalıdır. Ayrıntılı rasyonları ve keçi için yem miktarlarını dizinin besleme yazısında bulabilirsiniz.

Koç ve teke katımı

Koç ve teke katımı sonbaharda, günler kısalıp hava serinleyince yapılır. Koyun ve keçi mevsime bağlı hayvanlardır; çoğu ırk kızgınlığı sonbaharda gösterir. Konya rehberine göre keçide bu dönem batıda temmuz-ağustosta başlar, doğuya gidildikçe eylül-ekime kayar.

Katımda kaç koyuna bir koç gerektiği aşım şekline göre değişir:

Aşım şekliGenç koçErgin koç
Serbest aşım15 koyun30-40 koyun
Sınıf aşımı30 koyun40-60 koyun
Elde aşım40 koyun60-80 koyun

Köy sürülerinde çoğunlukla serbest aşım yapılır. Katıma iki hafta kala sürüye bir uyarıcı koç bırakmak kızgınlıkların toplu görünmesine yardım eder. Yazın sıcakta koçların yapağısını kırkmak ve aşımı serin saatlerde yaptırmak gebe kalma oranını artırır.

Gebelik, doğum ve yavru bakımı

Koyun ve keçi ortalama 5 ayda, yani yaklaşık 150 günde doğurur. Konya rehberi gebelik süresini her iki hayvan için 145-155 gün olarak verir. Bu yüzden katım tarihine 5 ay eklemek doğum tarihini kabaca verir. Ekimde koça katılan koyun mart başında kuzular.

Doğumdan sonraki ilk saatler yavrunun hayatını belirler:

  1. Yavrunun ağzı ve burnu temizlenir, kurulanır.
  2. Göbek bağı dört parmak aşağıdan bağlanır ve tentürdiyotla silinir.
  3. Yavru ağız sütünü (kolostrum) en geç ilk saatlerde emmelidir. Rehber oğlak için en uygun sürenin doğumdan sonraki ilk 13 saat olduğunu yazar.
  4. Eşi (son) toplanıp gömülür.

Koyunda kısırlık oranının %5-8'e kadar olması normal sayılır. Gebelik takibi, doğumun yaklaştığını gösteren belirtiler ve öksüz kuzunun başka koyuna yakılması dizinin doğum yazısında anlatılıyor.

Sağlık: aşı, parazit ve karantina

Küçükbaşta hastalıkla mücadelenin temeli aşı takvimi, parazit ilacı ve kuru ağıldır. Bazı aşılar Bakanlık programıyla devlet veteriner hekimince yapılır. Diğerlerini serbest veteriner hekim işletmenin durumuna göre planlar.

Hakkari İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün yıl boyu aşılama programından örnekler:

  • Ocak-Şubat: yeni doğan kuzu ve oğlaklara septisemi ve enterotoksemi aşıları.
  • Mart: şap ve ektima (kuzu ağız yarası) aşıları.
  • Nisan: keçi ciğer ağrısı ve agalaksi aşıları.
  • Mayıs-Haziran: iç ve dış parazit mücadelesi, programlı brusella aşısı.
  • Eylül-Ekim: şap, koyun keçi vebası (PPR) ve çelerme (enterotoksemi) aşıları.

Aşının dozu, yolu ve gebe hayvana yapılıp yapılmayacağı veteriner hekimin işidir. Hastalık belirtileri, kene ve kelebek mücadelesi ile aylık takvimin tamamı dizinin hastalık yazısında verilmiştir.

Ayıklama: sürüden kimler çıkarılır?

Ayıklama, verimsiz ve hastalıklı hayvanların her yıl sürüden çıkarılmasıdır. Konya rehberi ayıklamanın seçimle birlikte her yıl yapılmasını önerir ve şu ölçütleri verir:

  • İki yıl üst üste kısır kalan koyun.
  • Kuzusuna bakmayan, kuzusu zayıf doğan ya da gelişmeyen koyun.
  • Erken kuruya çıkan, sütü az olan koyun.
  • Sık hastalanan ve yavru atan koyun.
  • Irka göre değişmekle birlikte 6-8 yaşını geçmiş, dişleri dökülen koyun.
  • Topallık, çene kısalığı gibi kalıtsal kusuru olan kuzu.

Bir yıl kısır kalan ama iri yapılı bir koyuna bir şans daha verilebilir. Ayıklanan hayvanın yerine sürüden en iyi gelişen dişi kuzular damızlığa ayrılır. Rehber sürü yenileme oranının %20 dolayında olmasını önerir.

Devlet destekleri ve kayıt işleri

Koyun ve keçi yetiştiricisi, hayvanlarını TÜRKVET'e kaydettirmedikçe destek alamaz. Her hayvan kulak küpesiyle kimliklendirilir ve işletme il veya ilçe tarım müdürlüğüne kayıtlı olur. Yetiştirici birliğine üye olmak da birçok destekte şarttır ya da ek puan getirir.

2026'da açılan Kırsalda Bereket Küçükbaşa Destek Projesi'nde hak sahiplerine 95 dişi ve 5 erkek olmak üzere 100 baş küçükbaş hayvan verildi. Bakanlığın kriter metnine göre başvuru yapanın TÜRKVET kaydında en fazla 105 dişi anaç küçükbaş bulunmalıydı. Başvuru şartlarını, puanlamayı ve kimlerin başvuramadığını dizinin 100 koyun projesi yazısında ayrıntılı anlattık.

Yeni başlayanların sık yaptığı hatalar

Yeni başlayanın en büyük hatası kışlık yemi hesaplamadan hayvan almaktır. Mart başında kuzulayan koyunun en çok yeme ihtiyaç duyduğu zaman, ambarın en boş olduğu zamandır. Bunun sonucu zayıf kuzu, az süt ve kuzu ölümüdür.

Diğer sık hatalar şunlardır:

  • Tek seferde büyük sürü almak, deneyim olmadan 100 başla başlamak.
  • Hayvanı aşı ve küpe kaydı olmayan yerden almak.
  • Yeni hayvanı karantinaya almadan sürüye katmak.
  • Ağılı sıcak olsun diye kapatıp havasız bırakmak.
  • Koç sayısını az tutmak, koçları katım öncesi beslememek.
  • Parazit ilacını gelişigüzel, aynı etken maddeyle yıllarca kullanmak.
  • Kayıt tutmamak; hangi koyunun ikiz verdiğini, hangisinin kısır kaldığını bilmemek.

Kayıt defteri tutmak ilk yıldan alışkanlık olmalıdır. Koç katım tarihi, doğum tarihi, yavru sayısı ve aşı tarihleri yazılırsa ayıklama da kolaylaşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Koyun yetiştiriciliği nasıl yapılır?

Koyun yetiştiriciliği bölgeye uygun ırkla, küçük bir sürüyle ve yaz sonunda başlanarak yapılır. Hayvanlar kuru ve havadar bir ağılda barındırılır, merayla birlikte kaba yem verilir. Katım, gebeliğin son ayı ve doğumdan sonraki ilk iki ayda ek yem şarttır. Aşı ve parazit mücadelesi bir takvime bağlanır.

Koyun mu karlı keçi mi?

Düz ve geniş merası olan yerde koyun, çalılık ve dağlık arazide keçi daha kârlıdır. Koyun kuzu etiyle, keçi ise sütüyle ve az yem masrafıyla öne çıkar. Hangisinin kazandıracağını arazi, yem stoğu ve satış yolu belirler.

Koyun ve keçi kaç ayda doğurur?

Koyun ve keçi ortalama 5 ayda doğurur. Gebelik süresi iki hayvanda da 145-155 gün arasında değişir. Katım tarihine 5 ay eklemek doğum zamanını kabaca verir.

Koyunculuğa kaç hayvanla başlanmalı?

Koyunculuğa deneyimi az olan biri küçük bir sürüyle başlamalıdır. Rehberler sayı vermez, büyütmenin bilgi ve yem imkânıyla birlikte yapılmasını önerir. Mera, yem stoğu ve bakacak kişi sayısı sürünün büyüklüğünü belirler.

Koyun ve keçi aynı ağılda tutulur mu?

Koyun ve keçi aynı ağılda tutulabilir ama ayrı bölmelere alınması daha iyidir. Keçi daha hareketlidir, bölmelerden atlar ve yemliğe önce o ulaşır. Aynı merada birlikte otlatmak ise iki hayvanın farklı bitkileri yemesi nedeniyle mümkündür.

Hayvanınızı satın, damızlık bulunBüyükbaş, küçükbaş, damızlık, buzağı, kuzu — TarlaTapan Pazar'da ücretsiz ilan verin; alıcı size doğrudan yazsın.
Ücretsiz ilan ver
Paylaş:
Muhammet Elma

TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.

Kuzulama tarihini hesaplayınKoç katım tarihini girin; tahmini kuzulama tarihini ve olası aralığı görün.
Koyun doğum hesaplama

TarlaTapan Haftalık Çiftçi Bülteni

Yeni rehber yazıları, destek ve hibe duyuruları ve pazardaki fırsatlar e-postanızda.