Sütten Kesimden Tohumlamaya Düve Besleme ve Ağırlık Hedefi

Süt sığırcılığı işletmelerinde sürü devamlılığının sağlanması, genetik ilerlemenin sürdürülmesi ve geleceğin yüksek verimli sağmal ineklerinin yetiştirilmesi düve büyütme programının başarısına bağlıdır. Sütten kesimden ilk doğuma kadar geçen süreç, düvelerin hem fiziksel hem de üreme sistemlerinin geliştiği, ancak doğrudan süt geliri getirmedikleri için işletmelerde besleme maliyetlerinin en çok göz ardı edildiği dönemdir. Başarılı bir düve yetiştiriciliği, buzağının sütten kesilmesiyle başlayan ve ilk suni tohumlamanın yapılıp gebeliğin kesinleştiği ana kadar devam eden besleme süreçlerinin bilimsel kriterlerle yönetilmesini zorunlu kılar. Bu süreçteki hatalar, düvelerin ilk doğum yaşını geciktirerek işletmeyi büyük bir mali yük altına sokmaktadır.

Sütten Kesim Sonrası İlk Aylar

Sütten kesme dönemi, buzağının sıvı yemlerden (süt veya mama) tamamen katı yem maddelerine geçiş yaptığı, hayatı boyunca karşılaştığı en şiddetli stres evrelerinden biridir. Yapılan araştırmalar ve işletme deneyimleri, buzağı kayıplarının ve gelişim duraksamalarının en çok bu geçiş dönemlerinde yaşandığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle sütten kesilen buzağıların bakımı ve beslenmesine azami titizlik gösterilmesi sürü yönetimi açısından hayati önem taşır.

Sütten kesim işlemi tamamlandıktan sonra buzağılar genç hayvan ahırlarına hemen alınmamalı, öncelikle 15 günlük bir alıştırma sürecinden geçirilmelidir. Bu alıştırma evresinde buzağılar bireysel kulübelerde, iglolarda veya 8-10 başlık grup bölmelerinde barındırılmalı ve 3-8'erli küçük gruplar halinde tutulmalıdır. Gruplandırma yapılırken hayvanların yaşları ve vücut yapıları mutlaka dikkate alınmalı, akran baskısını önlemek adına birbirine yakın fiziki gelişimdeki buzağılar bir araya getirilmelidir.

Besleme programında ise sütten kesim sonrasındaki ilk iki ay boyunca kaliteli buzağı başlangıç yemi kullanımına öncelik verilmelidir. Buzağı başlangıç yemi. ayın sonuna kadar serbest olarak sunulurken,. aydan itibaren aşamalı olarak buzağı büyütme yemine geçilmelidir.. aydan itibaren genç hayvanların rasyonu; serbest tüketebilecekleri buzağı büyütme yemi, kaliteli kuru ot (tercihen yonca kuru otu) ve her an serbestçe erişebilecekleri temiz içilebilir su ile şekillendirilmelidir. Sindirim sisteminin bu evredeki hassasiyeti nedeniyle, mısır silajı veya saman gibi sindirimi zor olan kaba yemler 2,5 ila 3 aydan önce buzağı rasyonlarına kesinlikle dahil edilmemelidir.

Buzağı Başlangıç Yemi ve İşkembe Gelişimi

Gelecekte yüksek canlı ağırlık artışı ve üstün süt verim performansı sergileyecek sağlıklı bir damızlık elde etmenin yolu, buzağılarda işkembe (rumen) gelişiminin bir an önce ve sağlıklı bir şekilde başlatılmasından geçer. Yeni doğan buzağıların işkembesi fiziksel ve metabolik olarak gelişmemiş olduğundan, rumen papillalarının ve işkembe kaslarının erken gelişmesini uyarmak amacıyla doğumdan sonraki. günden itibaren önlerine buzağı başlangıç yemi sunulmalıdır.

Buzağı başlangıç yeminin kalitesi ve fiziksel yapısı tüketimi doğrudan etkiler. Başlangıç yemi kesinlikle toz halinde olmamalı, granül veya pelet formda ve lezzetli hazırlanmalıdır. Yemin besin içeriği de çok kritiktir; işkembe papillalarının gelişimini destekleyecek nitelikteki başlangıç yemlerinin ham protein (HP) oranı %18 ile %20 arasında olmalıdır. Tüketimi uyarmak amacıyla ilk günlerde sütün içerisine çok az miktarda yem karıştırılarak veya elle buzağının ağzına verilerek tüketim uyarılabilir.

Sütten kesim zamanına karar verilirken hayvanın yaşından ziyade günlük başlangıç yemi tüketimi temel alınmalıdır. Bir buzağının sütten kesilebilmesi için arka arkaya 2 veya 3 gün boyunca günlük en az 750 ila 900 gram (veya 750 ila 1000 gram) başlangıç yemi tüketiyor olması istenir. Günlük en az 1 kg konsantre yem tüketimine ulaşan buzağılar da güvenle sütten kesim aşamasına getirilebilir. Çünkü ancak bu düzeydeki katı yem tüketimi, sütten kesilen buzağının sıvı yem alımı durduğunda ihtiyaç duyacağı enerji gereksinimini karşılayabilmektedir. Sütten kesme işlemi birdenbire yapılmamalı; sütün miktarı her öğünde 0,5 litre azaltılarak veya basamaklı olarak sulandırılarak kademeli şekilde yapılmalıdır. Bu aşamalı geçiş, buzağının maruz kalacağı stresi azaltarak büyümenin duraksamasını engeller.

Kaba Yeme Geçiş Ne Zaman Olmalı?

Buzağıların beslenmesinde yapılan en yaygın hatalardan biri, sütten kesim öncesi dönemde kaba yem kullanımının zamanlamasını ayarlayamamaktır. Buzağılara ilk 8 hafta boyunca sadece serbest olarak buzağı başlangıç yemi sunulması, işkembe içi asitliği tırmandırarak asidoz ve mide ekşimesi riskini ciddi oranda artırır.

Bu asidoz riskini asgari düzeye indirmek, aynı zamanda rumendeki papilla gelişimiyle birlikte işkembe kaslarının da kuvvetlenmesini sağlamak amacıyla, buzağı başlangıç yeminin içerisine %10 oranında kıyılmış (1-4 cm uzunluğunda) yonca kuru otu veya kaliteli çayır kuru otu karıştırılması bilimsel olarak tavsiye edilmektedir. Buzağıların önlerine kaliteli kuru otların konulmasına en az 2 haftalık yaştan itibaren başlanmalıdır.

Kaba yemin kalitesi buzağı gelişimini doğrudan etkiler; kuru ot olarak ikinci ve üçüncü biçimlerden elde edilmiş, çiçeklenmenin 1/10 (yüzde 10) düzeyinde hasat edilip kurutulmuş yonca otu en ideal kaba yem kaynağıdır. Yoncanın çok erken dönemde biçilmesi durumunda besin yapısındaki değişimler buzağılarda şiddetli ishallere yol açabileceğinden hasat zamanına dikkat edilmelidir. Ayrıca buzağıların önündeki yemler uzun süre bekletilmemeli, eskimiş veya bayatlamış yem artıkları yemliklerden sıklıkla uzaklaştırılmalıdır. Su ise sadece yaz aylarında değil, her mevsim buzağıların önünde içebilecekleri kadar temiz ve taze olarak bulundurulmalıdır.

Aylara Göre Hedef Canlı Ağırlık

Damızlık düve büyütme programlarında, her yaş dönemine uygun büyüme hızının ve hedef canlı ağırlıkların yakalanması işletmenin uzun vadeli döl verimi başarısını belirler. Holstein (Siyah Alaca) dişi buzağıları ve düveleri için çeşitli yaş dönemlerinde ulaşılması gereken hedef canlı ağırlıklar ve bunların ergin canlı ağırlık (600 kg) oranları şu standartlar çerçevesinde yönetilmelidir:

Yavaş Büyütmenin Uzun Vadeli Maliyeti

Süt sığırcılığı işletmelerinde düveler, ilk doğumlarını yapıp fiilen süt üretmeye başlayana kadar geçen yaklaşık iki yıllık süre boyunca işletmeye doğrudan hiçbir gelir getirmeden sürekli olarak masraf çıkaran pasif canlılardır. Bu nedenle, düvelerin yetiştirme maliyetlerini asgariye indirmek ve onları bir an önce üretime dahil etmek için uygun olan en erken zamanda tohumlanıp gebe kalmaları sağlanmalıdır.

Entansif bakım ve besleme koşullarında, düvelerin ilk buzağılama yaşı için yapılan bilimsel araştırmalar en uygun zamanın 23 ila 26 aylık yaşlar olduğunu ortaya koymaktadır. Düvelerin yetersiz veya dengesiz besleme programları nedeniyle yavaş büyütülmesi, ilk buzağılama yaşının 28 aylık yaşın üzerine çıkmasına neden olur. 28 aylık yaştan sonra doğum yapan düvelerin ilk laktasyondaki süt verimlerinde çok hafif bir artış gözlenebilse de, bu durum yavaş büyütmenin getirdiği fahiş bakım, yemleme ve barınak masraflarını karşılamaktan son derece uzaktır. İlk doğumun geciktiği her ay, yavaş büyütme ve geç doğum yapma nedeniyle düvelerin boşuna masraf çıkarmasına ve işletme maliyetlerinin artmasına yol açmaktadır.

Aşırı Besleme ve Meme Yağlanması

Düvelerin yavaş büyütülmesinden kaçınırken, besleme programında aşırıya kaçılarak yüksek enerjili rasyonlerin kontrolsüzce verilmesi de aynı derecede tehlikeli ve zararlı sonuçlar doğurur. Düveler normal koşullarda 8-10 aylık yaşa ulaştıklarında cinsel olgunluğa erişerek boğasaklık (kızgınlık) belirtileri göstermeye başlarlar. Ancak Holstein (Siyah Alaca) ırkı dişi danaların 9 aylık yaştan önce çok erken dönemde kızgınlık göstermesi, o hayvanların aşırı beslendiğinin ve gereğinden fazla enerji tükettiğinin en somut göstergesidir.

Aşırı besleme ve hızlı yağlanma düvelerde şu yapısal bozukluklara sebep olur:

Tohumlama Öncesi Kondisyon

Düvelerin cinsel olgunluğa 8-10 aylıkken ulaşması, onların bu yaşta hemen tohumlanabileceği anlamına gelmez. İlkine buzağılama yaşının ekonomik sınır olan 23-26 aylar arasında gerçekleşebilmesi için, ilk suni tohumlama işleminin düvenin gelişim durumuna göre yaklaşık 14 ila. aylar arasında yapılması gerekir. Tohumlama öncesinde ve özellikle gebelik süresince düvenin vücut yapısı ve kondisyonu çok hassas bir şekilde yönetilmelidir.

Doğum yapacak düvelerin barındırıldığı ortamların temiz ve kuru olması sağlanırken, hayvanların bedensel olarak çok zayıf veya çok yağlı olmamasına dikkat edilmelidir. Doğum yapacak bir düvenin ideal Vücut Kondisyon Skorunun (VKS) 3,00 ile 3,50 aralığında (hedef olarak 3,25) olması istenir. Doğum anında hayvanın aşırı yağlı olması güç doğumlara sebep olurken; çok zayıf olması ise döl verimi kayıplarına ve doğacak buzağının yetersiz canlı ağırlıkta doğarak savunmasız kalmasına sebep olur. Ayrıca gebe düvelerin, doğum sonrası üretecekleri koruyucu antikorlar yönünden zengin kaliteli ağız sütünü (kolostrum) sentezleyebilmeleri için buzağılamadan en az 7 hafta evvel işletmeye getirilmiş ve ortama uyum sağlamış olmaları şarttır.

Düve Büyütmede Kayıt Tutmak

Düve büyütme sürecinde sürünün gelişim seyrini, sağlık geçmişini ve üreme başarısını doğru analiz edebilmek ancak disiplinli bir sürü kayıt sistemiyle mümkündür. Hayvan sayısı arttıkça kağıt üzerindeki verileri sürü yönetim yazılımlarına günü gününe işlemek hata payını sıfıra indirir. Bir sığırcılık işletmesinde düvelere ait tutulması gereken öncelikli kayıtlar şunlerdir:

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Buzağı sütten kesildikten sonra ne yer?

Sütten kesilen buzağılar ilk 1 hafta boyunca sütten kesilmeden önce tükettikleri aynı kaliteli başlangıç yemini yemeye devam etmelidir. Daha sonra başlangıç ve büyütme yemleri karıştırılarak büyütme yemine kademeli geçiş sağlanmalı,. aydan itibaren ise buzağı büyütme yemi, taze kaliteli kuru ot ve temiz su ile besleme sürdürülmelidir.

Düve kaç kiloda tohumlanmalı?

Düveler, ergin canlı ağırlıklarının (ortalama 600 kg) yaklaşık %58,3'üne denk gelen ortalama 350 kg canlı ağırlığa ulaştıkları 14-17. aylar arasında ilk kez tohumlanmalıdır. Bu gelişim düzeyinde yapılan tohumlamalar, düvelerin en ekonomik yaş olan 23-26 aylıkken ilk doğumlarını yapmalarını garanti altına alır.

Buzağı başlangıç yemi ne zaman verilir?

Buzağılara doğumdan sonraki. günden itibaren serbest (ad libitum) olarak buzağı başlangıç yemi verilmeye başlanmalıdır. İlk günlerde tüketim miktar olarak ölçülemeyecek kadar az olsa da, yemin granül veya pelet formda taze olarak sunulması işkembe gelişimini hızla uyarır.

Düve yavaş büyürse ne olur?

Düve yavaş büyüdüğünde ilk buzağılama yaşı ekonomik sınır olan 23-26 aylık dönemi aşarak 28 ayın üzerine çıkar. Düveler doğum yapana kadar işletmeye sürekli masraf çıkardığı için ilk doğumun gecikmesi yem, bakım ve işçilik maliyetlerini fahiş oranda artırarak işletmeyi finansal zarara uğratır.

Düvede aşırı besleme zararlı mı?

Evet, aşırı besleme son derece zararlıdır. Düvelerin yüksek enerjiyle aşırı beslenmesi, Holstein dişi danaların 9 aylık yaştan önce cinsel olgunluğa erişmesine yol açar. Bu durum yumurtalık kistlerine sebebiyet verir ve doğum zamanında aşırı yağlanmaya neden olarak güç doğum vakalarını tırmandırır.