Sütte somatik hücre sayısı neden yükselir, nasıl düşürülür?
Mandıra fişindeki yüksek SHS, ahırda gizli mastitis olduğunu söyler. Sebepleri ve ahırda yapılması gerekenler.
Mandıra fişinde somatik hücre sayısı (SHS) yükseldiğinde çoğu üretici önce sütün fiyatına bakar. Oysa o rakam fiyattan önce ahırda bir şeylerin ters gittiğini söyler. Yüksek SHS, çoğu zaman gözle görülmeyen bir meme iltihabının, yani gizli mastitisin işaretidir. Bu yazıda sayının neden yükseldiğini ve ahırda neyin değişmesi gerektiğini anlatmak istiyorum.
Somatik hücre sayısı neyi gösterir?
Sütte her zaman bir miktar hücre bulunur. Bunların büyük kısmı memeye mikropla savaşmak için gelen ak kan hücreleridir. Meme sağlıklıysa sayı düşük kalır. Mikrop memeye yerleştiğinde vücut oraya daha çok savunma hücresi gönderir ve sayı hızla artar. Yani SHS, memenin ne kadar "savaşta" olduğunu gösteren bir termometre gibidir.
Türk Gıda Kodeksi çiğ süt kurallarına göre inek sütünde somatik hücre sayısının mililitrede 400 binin altında olması gerekir. Sürü ortalaması 200 binin altındaysa ahır iyi yönetiliyor demektir. 400 binin üstüne çıkan sürülerde gizli mastitisli inek sayısı genellikle yüksektir ve verim kaybı başlamıştır.
Gizli mastitis neden pahalıdır?
Klinik mastitiste meme şişer, süt pıhtılaşır, herkes fark eder ve tedavi eder. Gizli mastitiste ise süt normal görünür, inek iştahlıdır, kimse bir şey fark etmez. Ama o çeyrek her gün daha az süt verir. Kayıp, sürünün tamamına yayıldığında aylık süt gelirinin önemli bir kısmını götürebilir. Üstelik gizli mastitisli inek, mikrobu sağım sırasında diğer ineklere taşıyan bir kaynaktır.
SHS'yi yükselten başlıca sebepler
- Sağım hijyeni: Meme başlarının sağımdan önce temizlenmemesi, aynı bezin bütün ineklerde kullanılması.
- Sağım makinesi: Ayarı bozuk vakum, eskimiş meme başlıkları (lastikler), düzensiz nabız. Başlıkların üretici önerisine göre, genellikle birkaç bin sağımda bir değiştirilmesi gerekir.
- Ahır ve yatak: Islak, gübreli yatak memeye en çok mikrop bulaştıran yerdir. İnek sağımdan hemen sonra yatarsa açık kalan meme başı kanalından mikrop girer.
- Kuruya ayırma dönemi: Kuruda tedavi edilmeyen enfeksiyonlar doğumdan sonra yüksek sayı olarak geri döner.
- Kronik inekler: Her ay yüksek sayı veren bir iki inek, sürü ortalamasını tek başına yukarı çekebilir.
Ahırda ne yapılmalı?
1. Önce hangi ineğin sorunlu olduğunu bulun
Sürü tankındaki sayı ortalamadır, hangi inekten geldiğini söylemez. Kaliforniya Mastitis Testi (CMT) ucuz ve ahırda yapılabilen bir testtir. Ayda bir bütün ineklerin dört çeyreğine bakmak, sorunlu inekleri ve çeyrekleri ortaya çıkarır. Bunları en son sağmak, mikrobun makineyle diğer ineklere geçmesini azaltır.
2. Sağım rutinini oturtun
İlk birkaç çekim süt ayrı bir kaba sağılıp kontrol edilmeli. Meme başları temizlenip her ineğe ayrı kâğıt havlu ya da bez kullanılmalı. Sağımdan sonra meme başı daldırma solüsyonu uygulanmalı. Bu üç alışkanlık, ilaçtan çok daha fazla fark yaratır.
3. Sağımdan sonra inek hemen yatmasın
Meme başı kanalı sağımdan sonra bir süre açık kalır. Sağımdan çıkan ineğin önüne taze yem koymak, onu bir süre ayakta tutar ve kanal kapanana kadar yatmasını geciktirir.
4. Makineyi yılda en az bir kez ölçtürün
Vakum ve nabız ayarı göz kararıyla anlaşılmaz. Sağım makinesinin servis ölçümü yapılmadan yalnız ilaçla sayı düşürmeye çalışmak, sorunun kaynağını yerinde bırakır.
5. Kuru dönem tedavisini veterinerle planlayın
Kuruya ayrılan ineklerde hangi ilacın kullanılacağına veteriner hekim karar vermelidir. Gereksiz antibiyotik kullanımı hem direnç oluşturur hem de sütte kalıntı riski taşır. Kalıntılı süt mandıraya verilemez.
Son söz
Somatik hücre sayısını düşürmenin kısa yolu yok. Temiz yatak, düzgün sağım ve sorunlu ineğin erken tespiti birlikte uygulandığında sayı birkaç ay içinde aşağı iner. Sayı düştüğünde yalnız süt fiyatı değil, sürünün verimi de yükselir. Ahırdaki her inek için en ucuz ilaç, mikrobun memeye hiç girmemesidir.
Köşe yazıları yazarlarının kişisel görüşünü yansıtır; TarlaTapan'ın kurumsal görüşü değildir.