انواع کشاورزی عمودی کداماند؟ هیدروپونیک، ایروپونیک، آکواپونیک
انواع کشاورزی عمودی: هیدروپونیک، ایروپونیک و آکواپونیک؛ آب عمیق، NFT، جزر و مد و قطرهای؛ قفسه، برج، کانتینر و مزرعههای ساختمانی.
انواع کشاورزی عمودی را به دو شیوه دستهبندی میکنند: بر اساس روش تغذیه گیاه و بر اساس محل و ساختار مزرعه. از نظر تغذیه سه سامانه اصلی وجود دارد: هیدروپونیک (آبکشت)، ایروپونیک (هواکشت) و آکواپونیک (کشت توأم ماهی و گیاه). از نظر ساختار نیز قفسهها، برجها، دیوارهای سبز، مزرعههای کانتینری و مزرعههای ساختمانی را داریم. USDA ARS کشاورزی عمودی را کشت در لایههای روی هم با سامانههای بدون خاک مانند هیدروپونیک یا آکواپونیک توصیف میکند.
این مقاله توضیح میدهد هر نوع چگونه کار میکند، نقاط قوت و ضعفش چیست و برای چه کسی مناسب است. برای مفاهیم پایه کشاورزی عمودی چیست را ببینید.
انواع بر اساس روش تغذیه گیاه
از نظر تغذیه، انواع در این تفاوت دارند که آب و مواد مغذی چگونه به ریشه میرسد. وجه مشترک هر سه این است که خاک ندارند.
| سامانه | ریشه کجاست | نقطه قوت | نقطه ضعف |
|---|---|---|---|
| هیدروپونیک | در محلول غذایی یا بستر مرطوب | رایجترین و ساده برای یادگیری | بیماری در آب به همه میرسد |
| ایروپونیک | در هوا با مه مغذی | کمترین آب و بهترین هوادهی | گرفتگی نازل ریشه را خشک میکند |
| آکواپونیک | در آب حوضچه ماهی | ماهی کود را فراهم میکند | مدیریت دو موجود زنده با هم |
کشاورزی عمودی هیدروپونیک چیست؟
در کشاورزی عمودی هیدروپونیک ریشهها به جای خاک با آب کوددار تغذیه میشوند. بیشتر مزرعههای عمودی همینگونه کار میکنند و این روش چند گونه دارد.
کشت در آب عمیق
در کشت آب عمیق، گیاه روی یک درب یا صفحه شناور قرار میگیرد و ریشهها در آب آویزاناند. UMN Extension آن را رایجترین سامانه نزد تولیدکنندگان کوچک و مدارس، ارزانترین و سادهترین در نگهداری و گسترش میداند. هوا از طریق سنگ هوا یا با بیرون گذاشتن بخشی از ریشه تأمین میشود.
فن لایه نازک غذایی (NFT)
در فن NFT گیاهان در کانالهایی با شیب ملایم قرار میگیرند و در کف آنها لایه نازکی از آب جریان دارد که به مخزن برمیگردد. به گفته UMN Extension این سامانه به آسانی از کوچک به بزرگ گسترش مییابد و برای مزرعههای بزرگ کارآمد است، چون محلول از یک نقطه مرکزی مدیریت میشود. به گفته همان منبع یک میز NFT با شش کانال جای 36 بوته دارد.
جزر و مد
در سامانه جزر و مد گیاهان در سینی پر از بستر کشت قرار دارند. پمپ سینی را از مخزن پر از آب میکند و سپس آب آرام به مخزن برمیگردد. کیت آماده آن موجود است و با سطل و لوازم لولهکشی هم در خانه ساخته میشود.
آبیاری قطرهای
سامانه قطرهای نسخه بدون خاک آبیاری قطرهای آشنا برای کشاورزان ایرانی است: آب در شلنگهای سوراخدار به پای هر بوته میرسد. UMN Extension اشاره میکند که این روش در تونلهای کشت رو به گسترش است و گوجه و توتفرنگی در کیسههای کوکوپیت کشت میشوند.
کشاورزی عمودی ایروپونیک چیست؟
در ایروپونیک ریشهها با آب تماس ندارند؛ در هوای یک محفظه بسته آویزاناند و با مه مغذی که از نازلها خارج میشود تغذیه میشوند. ریشه هم رطوبت و هم اکسیژن فراوان میگیرد و سریع رشد میکند.
نقطه ضعف این روش وابستگی کامل به پمپ و نازل است. در آب عمیق اگر برق قطع شود ریشه مدتی خیس میماند، اما در ایروپونیک به محض قطع مه شروع به خشک شدن میکند. UMN Extension یادآوری میکند که در سامانههای پمپدار، خرابی یا قطع برق گیاهان را بیآب میگذارد و به سرعت خشک میشوند. بنابراین ایروپونیک برای تولیدکنندگان باتجربه با برق پشتیبان مناسب است.
آکواپونیک عمودی چیست؟
آکواپونیک عمودی پرورش ماهی و کشت بدون خاک را در یک چرخه آبی ترکیب میکند. به گفته BZL، تأسیسات آکواپونیک آبزیپروری و کشت گیاه را در یک ساختمان با چرخه مشترک آب و مواد مغذی به هم وصل میکنند.
اصل کار چنین است: فضولات ماهی در آب جمع میشود، باکتریها آن را به نیتراتی تبدیل میکنند که گیاه جذب میکند و آب پاکشده به ماهی برمیگردد. هم ماهی فروخته میشود و هم سبزی.
هر چه برای گیاه خوب است برای ماهی خوب نیست. UMN Extension هشدار میدهد که پرلیت ممکن است به ماهی آسیب بزند و نباید در آکواپونیک استفاده شود. سموم هم به ماهی آسیب میزنند، پس آفات با دست و دشمنان طبیعی کنترل میشوند.
انواع بر اساس ساختار
از نظر ساختار، مزرعههای عمودی در چیدمان طبقهها تفاوت دارند.
- قفسهها: رایجترین شکل؛ قفسههای روی هم که بالای هر کدام لامپ LED است، در انبارها و اتاقها.
- برجها: گیاهان دور یک لوله عمودی قرار میگیرند و آب از بالا به پایین جریان دارد؛ گیاهان زیادی در سطح کم.
- دیوارهای سبز: گیاهان در جیبها یا پنلهای نصبشده روی دیوار، که برای تزئین بالکن و خانه هم کاربرد دارند.
- قاب A شکل: در نمونهای از UMN Extension لولههای پیویسی به صورت مورب روی قابی به شکل A نصب میشوند که از دو طرف نور میگیرد.
مزرعههای کانتینری، ساختمانی و زیرزمینی
مزرعهها بر اساس مکان هم متفاوتاند. Grow میگوید آنها در انبارها، کارخانهها، کانتینرهای حمل بار و معدنهای متروکه ساخته شدهاند.
| نوع مزرعه | کجا | برای چه کسی |
|---|---|---|
| کانتینری | کانتینر حمل بار | شروع کوچک و تولید جابهجاشدنی |
| ساختمانی | سوله، کارخانه، انبار | تولید تجاری |
| زیرزمینی | زیرزمین، تونل، معدن | محصولاتی که دمای ثابت میخواهند |
| فروشگاهی | بخش میوه و سبزی | کشت و فروش در محل |
| خانگی | آشپزخانه، بالکن | مصرف شخصی |
USDA ARS کانتینرهای قدیمی را به مزرعه تحقیقاتی تبدیل میکند و کانتینرها و انبارهای خالی را آسانیاب و نسبتاً ارزان میداند. BZL به مزرعههای کوچک سوئدی اشاره میکند که با هوش مصنوعی مدیریت میشوند و در بخش میوه و سبزی فروشگاه جا میگیرند.
انواع بر اساس منبع نور
دو گروه هم بر اساس نور وجود دارد. به گفته BZL برخی سامانهها بدون هیچ نور خورشیدی کار میکنند و در ساختمانهای دیگر نور خورشید از پنجره یا سازههای ویژه وارد میشود و در صورت نیاز با LED تکمیل میشود.
- کاملاً بسته (فقط LED): همان محصول در تمام سال، اما بالاترین قبض برق.
- خورشید و LED: ساختمانهای شیشهای و گلخانهها، با مصرف کمتر، اما فقط طبقههای بالا از خورشید بهره میبرند.
UMN Extension لامپهای LED را بسیار کممصرف، بادوام و کمحرارت میداند. نور قرمز به ساقه محکم، گلدهی و میوه کمک میکند و نور آبی به برگ؛ برای سبزی برگی، نوری که بیشتر آبی باشد کافی است.
کدام نوع کشاورزی عمودی را انتخاب کنیم؟
انتخاب به بودجه، تجربه و محصول بستگی دارد.
- نخستین آزمایش در خانه: آب عمیق یا یک برج آماده. راهاندازی کشاورزی عمودی را ببینید.
- شروع تجاری کوچک: کانالهای NFT در یک کانتینر.
- پرورشدهندگان ماهی: آکواپونیک.
- مزرعه باتجربه با ژنراتور: ایروپونیک.
در همه حالتها خطر بیماری به یک شیوه مدیریت میشود: آب تمیز، تجهیزات تمیز و ورود ندادن گیاه از بیرون. جزئیات در آفات و بیماریهای کشاورزی عمودی.
پرسشهای متداول
سه نوع اصلی کشاورزی عمودی کداماند؟
سه نوع اصلی کشاورزی عمودی هیدروپونیک، ایروپونیک و آکواپونیکاند. در هیدروپونیک ریشه در محلول غذایی است، در ایروپونیک در هوا آویزان است و مهپاشی میشود و در آکواپونیک از آب حوضچه ماهی استفاده میکند. هیدروپونیک رایجترین است.
ارزانترین سامانه کشت عمودی کدام است؟
ارزانترین سامانه کشت عمودی کشت در آب عمیق است. UMN Extension آن را کمهزینهترین و سادهترین سامانه برای نگهداری و گسترش میداند. یک سطل یا جعبه، گلدان توری و یک پمپ آکواریوم کافی است.
ایروپونیک بهتر است یا هیدروپونیک؟
ایروپونیک ریشه را بهتر هوادهی میکند، اما هیدروپونیک مطمئنتر است. اگر پمپ یا نازل در ایروپونیک از کار بیفتد، ریشه تقریباً فوراً خشک میشود. هیدروپونیک برای تازهکارها و ایروپونیک برای تولیدکنندگان باتجربه با برق پشتیبان مناسب است.
در آکواپونیک چه ماهیهایی پرورش میدهند؟
در آکواپونیک معمولاً ماهیهایی پرورش میدهند که آب گرم و تراکم بالا را تحمل میکنند. گونههای مجاز به مقررات آبزیپروری هر کشور بستگی دارد. پیش از شروع از سازمان شیلات یا نهاد مسئول استعلام کنید.
مزرعه عمودی کانتینری چیست؟
مزرعه عمودی کانتینری یک کانتینر حمل بار است که با قفسه، لامپ LED و سامانه بدون خاک تجهیز شده است. USDA ARS میگوید کانتینرها آسانیاب و نسبتاً ارزاناند. مزیت آن جابهجایی آسان و داشتن پوسته آماده است.
راهنماهای TarlaTapan بر توصیههای عملی و آزمودهشده در مزرعه تکیه دارند. برای اصلاحات و پیشنهادها به این نشانی بنویسید: info@tarlatapan.tr.