Orkide Nasıl Çoğaltılır? Yavru Bitki ve Bölme Yöntemleri

Orkide, tohumdan veya çelikle çoğaltılan sıradan saksı bitkilerine benzemez. Ticari orkidelerin çoğu laboratuvarda doku kültürüyle üretilir; tohumdan yetiştirmek ise steril ortam ve yıllar gerektirir. Evde ise bu işlemlere gerek yoktur. Evlerde yaygın olan Phalaenopsis orkide için iki pratik çoğaltma yolu vardır: saptan çıkan yavru bitkiyi ayırmak ve nadiren de olsa iki büyüme noktası olan bitkiyi bölmek.

Neden Çelikle Çoğaltılmaz?

Phalaenopsis tek gövdeli (monopodiyal) bir orkidedir. Yani bitkinin tek bir büyüme noktası vardır ve yeni yapraklar hep bu noktanın tepesinden çıkar. Yaprak ya da kök parçasını kesip toprağa veya suya koyduğunuzda yeni bir bitki oluşmaz. Çoğaltma ancak bitkinin kendi oluşturduğu yeni büyüme noktalarından yapılabilir.

Yavru Bitki (Keiki) ile Çoğaltma

Keiki, orkide sapının bir boğumundan veya bazen gövdenin dibinden çıkan, ana bitkinin genetik kopyası olan küçük yavru bitkidir. Keiki oluşumu kendiliğinden olabilir; özellikle sıcak ve nemli koşullarda ya da bitki stres altındayken daha sık görülür.

Yavru bitkinin ayrılma zamanı önemlidir:

• Yavrunun en az iki, tercihen üç yaprağı olmalıdır.
• Birkaç kökü 4-5 cm uzunluğa ulaşmış olmalıdır.
• Bu aşamaya gelmesi genellikle birkaç ay ile bir yıl sürer.
• Erken ayrılan yavru kendi başına beslenemez ve çoğu zaman kurur.

Yavru Bitki Nasıl Ayrılır ve Dikilir?

• Makas alkol veya kaynar suyla dezenfekte edilir.
• Yavru, altındaki sap parçasından 1-2 cm bırakılarak kesilir.
• Kesik yüzeyin birkaç saat kuruması beklenir.
• Küçük, şeffaf ve delikli bir saksıya ince taneli kabuk harcı konur; bazı yetiştiriciler köklerin çevresine biraz sfagnum yosunu sarar.
• Yavru kökleri harcın içine yerleştirilir, bitki dik durmuyorsa ince bir çubukla desteklenir.
• İlk günlerde parlak ama dolaylı ışıkta tutulur ve nem yüksek tutulur.

Yavru bitkinin kökleri ana bitkiye göre daha hassastır. İlk aylarda harcın tamamen kurumasına izin verilmemelidir; ama yine de sürekli ıslak tutulmaz.

Gövdeden Çıkan Yavru

Bazen keiki, sap yerine ana bitkinin dibinden çıkar. Buna "taban yavrusu" denir. Bu yavrular ana bitkiyle aynı saksıda büyüyebilir ve bitki zamanla iki gövdeli bir görünüm alır. Yavru kendi köklerini oluşturduğunda, saksı değişimi sırasında dikkatlice ayrılabilir. Ancak gövdeye çok yakın olduğu için kesim sırasında ana bitkiye zarar verme riski vardır; bu yüzden birlikte büyümelerine izin vermek de bir seçenektir.

Keiki Oluşumu Teşvik Edilebilir mi?

Bazı yetiştiriciler bitki hormonu içeren macunlarla sap üzerindeki gözü uyarır. Bu yöntem evde her zaman sonuç vermez ve ana bitkiyi yorar. Daha doğal bir yaklaşım, bitkiyi sağlıklı tutmak ve sapın yeşil kalmasına izin vermektir. Sıcak ve nemli koşullarda bazı bitkiler kendiliğinden yavru verir.

Kökten Bölme

Phalaenopsis'te bölme yaygın değildir, çünkü bitkinin genellikle tek bir büyüme noktası vardır. Ancak yıllar içinde dibinden yavru vermiş ve iki ayrı gövdesi olan bitkilerde bölme yapılabilir:

• Bölme işlemi saksı değişimi ile birlikte ve çiçeklenme bittikten sonra yapılır.
• Her parçanın kendi yaprakları ve en az birkaç sağlam kökü olmalıdır.
• Gövdeler temiz bir bıçakla ayrılır, kesik yüzeyler kurutulur.
• Her parça ayrı saksıya kabuk harcıyla dikilir ve birkaç gün sulanmadan bekletilir.

Dendrobium ve Cymbidium gibi çok gövdeli (simpodiyal) orkidelerde bölme çok daha kolay ve yaygın bir yöntemdir. Bu türlerde her parçada en az üç-dört yalancı soğan bırakılır.

Çoğaltmada Sık Yapılan Hatalar

• Yavruyu kökleri gelişmeden erken ayırmak.
• Kök veya yaprak parçasını suya koyup köklenmesini beklemek.
• Yavruyu büyük bir saksıya dikmek; büyük saksıda harç uzun süre ıslak kalır.
• Dezenfekte edilmemiş makas kullanmak.
• Yeni dikilen yavruyu doğrudan güneşe koymak.

Yavrunun çıktığı sapın bakımı için orkide sapı nereden kesilir, yeni dikilen bitkinin bakımı için orkide bakımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Orkideye yeni başlıyorsanız hangi türle başlanacağını ve evde hangi ortamda yetiştirileceğini orkide nasıl yetiştirilir yazımızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Orkide evde nasıl çoğaltılır?

Evde en kolay yöntem, sap üzerinden veya gövdenin dibinden kendiliğinden çıkan yavru bitkiyi (keiki), iki-üç yaprak ve 4-5 cm kökü olduğunda kesip ayrı bir saksıya kabuk harcıyla dikmektir.

Orkide kökünden çoğaltılır mı?

Tek başına kök parçasından yeni orkide oluşmaz. Phalaenopsis'te çoğaltma için yeni bir büyüme noktası gerekir. İki gövdeli bitkiler, her parçada kök ve yaprak kalacak şekilde bölünebilir.

Orkide yavrusu ne zaman ayrılır?

Yavrunun en az iki-üç yaprağı ve birkaç tane 4-5 cm uzunluğa ulaşmış kökü olduğunda ayrılır. Bu genellikle birkaç ay ile bir yıl sürer. Erken ayrılan yavru kendi başına yaşayamayabilir.

Orkide yaprağından çoğaltma olur mu?

Hayır. Orkide yaprağı kesilip toprağa veya suya konduğunda kök ve yeni bitki oluşturmaz. Bu, internette sık dolaşan ama orkide için geçerli olmayan bir yöntemdir.

Orkide tohumdan yetiştirilir mi?

Orkide tohumları toz kadar küçüktür ve besin dokusu taşımaz. Doğada mantarlarla ortak yaşamla, üretimde ise steril laboratuvar ortamında çimlendirilir. Evde tohumdan orkide yetiştirmek pratik değildir.