Maralfalfa mı Yonca mı? Hangisi Daha Avantajlı?
Hayvancılıkla uğraşan her çiftçinin hayali, en az su ve gübreyle en yüksek besin değerine sahip otu üretmektir. Yıllardır kaba yemin kraliçesi olarak bilinen yonca, bugünlerde karşısında ciddi bir rakip buldu: Maralfalfa (dev kral otu). Bir yanda gelenekselleşmiş ve güvenilir yonca, diğer yanda ise tropikal bölgelerden gelen "verim dev" maralfalfa. Peki, maralfalfa mı yonca mı sorusunun cevabı nedir? Bu yazıda, her iki bitkiyi verimden protein oranına, iklim isteğinden maliyete kadar kaynaklardaki gerçek verilerle karşılaştıracağız.
Verim Karşılaştırması (Yaş ve Kuru Ot)
Verim söz konusu olduğunda, maralfalfa tam bir C4 bitkisi olmanın avantajını kullanır; yani güneş enerjisini çok hızlı bir şekilde kütleye dönüştürür. İzmir'de yapılan 4 yıllık uzun süreli bir araştırmaya göre maralfalfa, dekara yıllık ortalama 3,1 ton kuru madde verimi sağlamıştır. Biçim aralığı 180 güne kadar uzatıldığında bu rakamın dekara 5,1 tona kadar çıktığı kaydedilmiştir. Bu, mısır gibi yüksek verimli bitkilerin bile neredeyse iki katı bir kuru madde kapasitesidir.
Yonca ise biyolojik yapısı gereği bu kadar devasa tonajlara ulaşamaz. Ancak yoncanın verimi daha stabildir ve bir sezonda bölgeye göre 5 ile 8 arasında biçim imkanı sunar. Maralfalfada ise Türkiye şartlarında yılda 2 ile 6 kez biçim alınabilmektedir. Maralfalfa özellikle yaş ot (yeşil yem) olarak değerlendirildiğinde, uygun tropik iklimlerde dekara yıllık 15-20 ton gibi devasa rakamlar bildirilmiştir. Dolayısıyla, hedefiniz safi kaba yem miktarı (tonaj) ise maralfalfa yoncayı geride bırakmaktadır.
Besin Değeri ve Protein Oranı
Çiftçinin kafasını en çok karıştıran nokta proteindir. Yonca, yüksek protein oranıyla rasyonların vazgeçilmezidir. Ancak yapılan bazı karşılaştırmalı çalışmalarda şaşırtıcı sonuçlar çıkmıştır. Örneğin Kanarya Adaları'nda koyunlar üzerinde yapılan bir araştırmada, maralfalfanın ham protein oranı %14,6 olarak ölçülürken, denemede kullanılan ticari yonca kuru otunun protein oranı %11,6'da kalmıştır. Türkiye'de Kahramanmaraş'ta yapılan bir başka analizde maralfalfa silajının ham protein oranı %14,08 olarak saptanmıştır.
Ancak burada kritik bir detay vardır: Maralfalfada protein oranı bitki yaşlandıkça ve boyu uzadıkça hızla düşer. Erken biçimde %14-18 bandına çıkabilen bu oran, geç kalındığında (bitki odunlaştığında) %4-8 seviyelerine kadar gerileyebilir. Sindirilebilirlik bakımından ise maralfalfa (%66,3), denemelerdeki yonca kuru otuna (%51,0) göre daha yüksek organik madde sindirilebilirliği göstermiştir. Özetle, her iki bitki de doğru zamanda hasat edilirse kaliteli birer protein kaynağıdır, ancak yoncanın protein kalitesi daha genel kabul görmüş bir standarttır.
Ekim, Bakım ve İşçilik Kolaylığı
Bu iki bitki arasındaki en büyük fark "nasıl ekildikleri" ve "ne kadara mal olduklarıdır":
Bakım açısından bakıldığında, maralfalfa tam bir "mineral oburudur". Topraktan çok fazla besin kaldırır; İzmir verilerine göre dekara yıllık 21 kg saf azot, 8 kg fosfat gibi ciddi bir gübreleme programı istemektedir. Yonca ise bir baklagil olduğu için kendi azotunu kendisi bağlar ve maralfalfaya göre daha az azotlu gübreleme gerektirir.
İklim Dayanıklılığı ve Ömür
İşte yoncanın asıl "golü" attığı nokta burasıdır. Maralfalfa tropikal bir bitkidir ve soğuğa karşı son derece hassastır. Sıcaklık -3 ile -8 °C derecelere düştüğünde maralfalfa kökleri donarak ölebilir. Bu da Türkiye'nin iç ve doğu kesimlerinde maralfalfanın çok yıllık (20-30 yıl) ömür süremeyeceği, ilk sert kışta kuruyacağı anlamına gelir.
Yonca ise soğuğa dayanıklıdır; kışı kar altında geçirip baharda tekrar uyanır. Maralfalfanın 20-30 yıllık ekonomik ömrü sadece Ege, Akdeniz ve Marmara'nın sahil kesimi gibi ılıman yerlerde geçerlidir. Eğer bölgenizde her yıl don olayı yaşanıyorsa, yonca ekmek maralfalfaya göre çok daha az riskli ve mantıklı bir tercihtir.
Hangi İşletme İçin Hangisi Daha Uygun?
Maralfalfa şu işletmeler için daha uygundur:
Yonca şu işletmeler için daha uygundur:
Sıkça Sorulan Sorular
Maralfalfa yoncadan daha mı iyi? Verim tonajı ve su verimliliği açısından maralfalfa daha iyidir; ancak soğuğa dayanıklılık ve ilk yatırım maliyeti açısından yonca daha avantajlıdır.
Hangisinin proteini daha yüksek? Yonca genellikle daha yüksek proteinli kabul edilir, ancak erken hasat edilmiş maralfalfa da %14-18 bandında protein sağlayabilir.
Soğuk bölgelerde hangisi ekilmeli? Kesinlikle yonca tercih edilmelidir. Maralfalfa -3 ile -8 derecelerde ölebilirken, yonca dona dayanıklıdır.
Maralfalfa susuz yetişir mi? Hayır, maralfalfa su verimliliği yüksek bir bitkidir (mısıra göre daha az suyla daha çok ot verir) ancak yüksek verim için sulama şarttır.
Hangisinin ömrü daha uzun? İyi bakılan ve dondan korunan bir maralfalfa tarlası 20-30 yıl verim verebilirken, yoncanın ekonomik ömrü genelde 5-7 yıl arasındadır.
