Dikey Tarımda Neler Yetişir? En Uygun Bitkiler Listesi
Dikey tarımda neler yetişir? Marul, roka, ıspanak, fesleğen, nane, mikro filiz ve çilek. Domates ve buğday neden zor? Bitki bitki uygunluk tablosu.
Dikey tarımda neler yetişir sorusunun kısa cevabı: kısa boylu, çabuk büyüyen, az ışık isteyen ve kilo fiyatı yüksek bitkiler. Başta marul, roka, ıspanak, fesleğen, nane, maydanoz ve mikro filizler gelir. USDA ARS uzmanları bugün dikey tarımda en popüler ürünlerin marul ve diğer yapraklı sebzeler olduğunu söyler.
Teknik olarak neredeyse her bitki kapalı odada yetiştirilebilir. Asıl soru, yetişen ürünün elektrik ve bina giderini karşılayıp karşılamadığıdır. Bu yazıda bitkileri bu gözle sınıflandırıyoruz. Sistemin genel tanımı için dikey tarım sistemi nedir yazısına bakabilirsiniz.
Dikey tarıma uygun bitki nasıl seçilir?
Dikey tarıma uygun bitki seçilirken dört ölçüye bakılır: boy, büyüme süresi, ışık ihtiyacı ve hasat edilen kısmın oranı. USDA ARS'ye göre bugün en başarılı ürünler topraksız yetiştirilebilen, nispeten kısa ve toplu büyüyen, bütün olarak hasat edilebilen ürünlerdir.
- Boy: Raflar arası mesafe kısadır. Uzun boylu bitki kat sayısını düşürür.
- Süre: Hızlı büyüyen bitki aynı rafta yılda daha çok hasat demektir.
- Işık: Meyve veren bitkiler çok ışık ister, bu da elektrik faturasına yansır.
- Hasat oranı: USDA ARS'nin örneğiyle marul bütün olarak satılır; mısırda ise yalnız koçan satılır ve geri kalanı atılır.
- Fiyat: BZL'ye göre dikey üretim özellikle ağırlığına göre yüksek fiyat getiren ve sık dikilebilen sebzelerde kârlıdır.
Yapraklı sebzeler
Yapraklı sebzeler dikey tarımın ana ürünüdür. UMN Extension, marulun ve hardal, kara lahana gibi lahanagillerin topraksız sistemlerde yıl boyu iyi yetiştiğini, pazı ve amarant gibi diğer yeşilliklerin de iyi sonuç verdiğini yazar.
- Marul: En yaygın dikey tarım ürünü. UMN Extension'a göre marul 6-7 haftada hasat edilebilir. Yaprak marulu birkaç kez kesilir, baş marul ise tek seferde hasat edilir.
- Roka: Hızlı büyür, kesildikçe yeniden sürer.
- Ispanak: Serin ortamı sever, sıcak odada çabuk tohuma kalkar.
- Kara lahana ve hardal yeşillikleri: Lahanagillerden, topraksız sisteme uygun.
- Pazı: Uzun süre kesilerek hasat edilebilir.
Otlar ve baharat bitkileri
Otlar, kilo fiyatı yüksek olduğu için dikey tarımın en kârlı ürünleri arasındadır. Grow Magazine, yapraklı sebze, ot ve mikro filizlerin dikey çiftliklerde maliyet açısından kendini kanıtladığını yazar. BZL de birçok dikey çiftliğin salata ve fesleğen gibi yapraklı ürünlere odaklandığını belirtir.
- Fesleğen: Restoranların sürekli aldığı bir ürün. Sıcak ortamı sever.
- Nane: Çok kolay yetişir, hızla yayılır.
- Maydanoz ve dereotu: Mutfakta her gün kullanılır, taze satılır.
- Kişniş: Sıcakta çabuk çiçeğe kalkar, serin oda ister.
UMN Extension, otların çoğunun birkaç kez hasat edilebildiğini, üreticilerin genellikle aynı bitkiden 3-5 kez hasat aldıktan sonra yeni tohumla başladığını yazar.
Mikro filizler
Mikro filizler, sebze tohumlarının ilk yapraklarını açtığı anda kesilen genç hâlleridir. Turp, brokoli, ayçiçeği ve bezelye filizi en çok bilinenlerdir. Raf yüksekliği çok az olduğu için bir rafa çok sayıda tepsi sığar ve birkaç haftada hasat edilir. Grow Magazine mikro filizleri, maliyetini çıkardığı kanıtlanmış ürünler arasında sayar.
Çilek ve meyveli sebzeler
Çilek, domates ve biber dikey tarımda yetişir ama zordur. USDA ARS, küçük meyvelerin (örneğin çilek) ve meyveli sebzelerin (domates, biber) dikey tarım potansiyelini araştırdığını belirtir. Aynı kurumun uzmanı, on yıl içinde ABD'de çilek ve domates pazarının yaklaşık yüzde 5'lik küçük bir kısmının dikey tarıma geçebileceğini tahmin eder.
Grow Magazine ise daha temkinlidir: salatalık, domates ve biber çiçeklenip meyve vermek için o kadar çok ışık ister ki güneşsiz yetiştirmek pratik değildir. UMN Extension da bu sıcak seven bitkilerin iç mekânda ek ısı ve ışıkla yetiştirilebildiğini ama maliyetin çoğu kişi için fazla olduğunu yazar.
Çilek ve domatesi topraksız yetiştirmek isteyen için daha uygun yol, güneş alan bir serada damla sistemidir. Seçenekleri dikey tarım çeşitleri yazısında anlattık.
Dikey tarımda yetişmeyen ürünler
Dikey tarımda tahıllar, baklagiller ve tarla ürünleri kâr etmez. USDA ARS, mısır, çeltik, buğday ve soya gibi tahıl ve tarla ürünlerinin hâlâ tarla tarımına daha uygun olduğunu açıkça yazar. BZL de tahıl ve baklagil gibi temel gıdaların bu tesislerde ekonomik olarak yetiştirilemeyeceğini belirtir.
Sebebi hesaptır. Bir kilo buğdayın fiyatı, onu yetiştirmek için yakılan lamba elektriğini karşılamaz. Patates, soğan, havuç gibi kök ve yumru sebzeler de çok yer kaplar ve uzun sürede büyür. Meyve ağaçları için USDA ARS'nin bazı programlarında elma, narenciye ve şeftali araştırmaları yürütülse de bunlar henüz ticari değildir. Grow Magazine de şehirdeki dikey çiftliklerin açlığı önleyecek kaloriyi sağlamayacağını vurgular.
Çeşit seçerken nelere dikkat edilir?
Aynı bitkinin her çeşidi dikey tarıma uygun değildir. UMN Extension, topraksız sistemlerde iyi sonuç verdiği belirtilen çeşitleri satan tohum firmalarının tercih edilmesini önerir. Meyveli sebzelerde ise aynı kaynak, paketinde "saksıda iyi yetişir" ya da "kap çeşidi" yazan çeşitlere bakılmasını söyler.
Çeşit seçerken şunlara bakın:
- Bodur ya da kompakt yapı: Raf arasına sığar.
- Tohuma kalkmaya dayanıklılık: Marul, ıspanak ve kişnişte sıcak odada çabuk çiçeklenmeyen çeşitler daha uzun hasat verir.
- Hastalığa dayanıklılık: Mildiyöye dayanıklı marul ve fesleğen çeşitleri kayıpları azaltır.
- Pazarın istediği renk ve şekil: Kıvırcık, göbekli ya da kırmızı yapraklı marul, alıcıya göre değişir.
UMN Extension'ın marul denemelerine göre ışık rengi de ürünü etkiler: daha az mavi ışık daha yumuşak tatlı ve düz yapraklı, daha çok mavi ışık daha keskin tatlı ve kıvırcık marul verir.
Bitki bitki uygunluk tablosu
| Bitki | Uygunluk | Hasat şekli | Not |
|---|---|---|---|
| Marul | Çok iyi | Bütün ya da kesme | En yaygın ürün |
| Roka | Çok iyi | Kesme | Hızlı |
| Ispanak | İyi | Kesme | Serin ister |
| Fesleğen | Çok iyi | Kesme | Kilo fiyatı yüksek |
| Nane | Çok iyi | Kesme | Kolay |
| Maydanoz | İyi | Kesme | Taze satış |
| Mikro filiz | Çok iyi | Tepsi hâlinde | En kısa süre |
| Kara lahana | İyi | Kesme | Lahanagil |
| Çilek | Zor | Meyve | Işık ve tozlaşma ister |
| Domates, biber | Zor | Meyve | Çok ışık ister |
| Buğday, mısır | Uygun değil | Tane | Kâr etmez |
| Patates, soğan | Uygun değil | Yumru | Yer ve süre ister |
Türkiye'de dikey tarımda hangi ürün satılır?
Türkiye'de dikey tarım ürünü için en kolay pazar; otel, restoran, kafe ve büyük marketlerin taze yeşillik ve ot reyonlarıdır. Kış aylarında taze fesleğen, roka ve marul arayan işletmeler için yerel ve ilaçsız ürün bir satış gerekçesidir.
Satmadan önce müşteriyle konuşun: hangi üründen haftada ne kadar alacağını, kökü üzerinde mi kesilmiş mi istediğini, ambalajı ve fiyatı öğrenin. Ürünü yetiştirdikten sonra müşteri aramak, yeşillik gibi çabuk bozulan bir üründe en büyük risktir. Maliyet hesabı için dikey tarım maliyeti yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Dikey tarımda en kârlı ürün hangisi?
Dikey tarımda en kârlı ürünler fesleğen gibi otlar, mikro filizler ve özel yeşilliklerdir. Bu ürünler kısa sürede büyür, az ışık ister ve kilo fiyatları yüksektir. Grow Magazine yapraklı sebze, ot ve mikro filizlerin maliyetini çıkardığını yazar.
Dikey tarımda domates yetişir mi?
Dikey tarımda domates yetişir ama kâr etmesi zordur. Domates meyve vermek için çok ışık ve ısı ister, bu da elektrik giderini artırır. Topraksız domates için güneş alan serada damla sistemi daha uygundur.
Dikey tarımda çilek yetiştirilir mi?
Dikey tarımda çilek yetiştirilebilir ve üzerinde araştırmalar sürmektedir. USDA ARS, çileğin dikey tarım potansiyelini araştırdığını belirtir. Ancak çilek yapraklı sebzelere göre daha çok ışık ve tozlaşma ister.
Dikey tarımda buğday ekilir mi?
Dikey tarımda buğday ekmek mümkündür ama ekonomik değildir. USDA ARS'ye göre buğday, mısır, çeltik ve soya gibi ürünler hâlâ tarla tarımına daha uygundur. Buğdayın kilo fiyatı lamba ve bina giderini karşılamaz.
Evde dikey tarımda ne yetiştirilir?
Evde dikey tarımda marul, roka, fesleğen, nane, maydanoz ve mikro filiz yetiştirilir. Bu bitkiler kısa boylu ve hızlı büyüdüğü için küçük raflara sığar. Kurulum için dikey tarım nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.