Bal Kabağı Yetiştiriciliği: Ekimden Hasada

Bal kabağı (Cucurbita moschata), Nisan-Mayıs aylarında toprak sıcaklığı 10-14 °C'ye ulaşınca tarlaya doğrudan tohumla ekilir; dekara ortalama 1 kg tohum kullanılır ve bitkiler kollarını metrelerce yaydığı için ocaklar arasında yaklaşık 2 metre bırakılır. Ekimden ortalama 4 ay sonra, Ağustos-Eylül'de, yapraklar sararıp sap kuruyunca hasat edilir. Hatay, Eskişehir (Kızılinler) ve Bolu bal kabakları coğrafi işaretlidir.

Bal Kabağı Nasıl Bir Bitkidir?

Bal kabağı kışlık kabaklar grubundandır; taze değil, tam olgun meyvesi için hasat edilir ve kışa saklanır. Bitki yoğun dallanır ve sürünücüdür; Hatay beyaz bal kabağında kollar 6 metreye kadar uzanabilir. Saplar kalın, yapraklar koyu yeşil, geniş ve tüylüdür. Meyve kabuğu beyaz-gri, turuncu veya kahverengi tonlarda, eti sarı-turuncu ve sert yapılıdır.

Meyve iriliği tipe göre çok değişir: Bolu bal kabağı 2,8-3,5 kg, Kızılinler bal kabağı 20 kg'ın üzerinde, Hatay beyaz bal kabağı ise 60 kg'a kadar ulaşabilir. Bal kabağı tatlı, reçel, yemek, börek ve gözlemede kullanılır; çekirdeği Ege'de çerez olarak tercih edilir.

İklim ve Toprak İsteği

• En iyi gelişme sıcaklığı: 20-27 °C.
• Vejetasyon süresi: Genellikle 100-180 gün.
• Toprak: Derin, geçirgen, gevşek, suyu iyi tutan, organik maddece zengin tınlı, killi veya killi-kumlu.
• pH: 6-7,5.
• Işık: Güneşi sever; ekimde güney bakı tavsiye edilir.
• Nem: Aşırı nem ve fazla sulama mantar hastalıklarına yol açar.

Toprak Hazırlığı

Tarla sonbaharda kış yağışlarından daha fazla yararlanmak için derin sürülür. İlkbaharda ikinci sürümle birlikte yanmış çiftlik gübresi verilir; bu, toprağın su tutma gücünü artırır, havalandırır ve toprağın daha hızlı ısınmasını sağlayarak erken çıkışa yardım eder. Kızılinler'de buğday ile ekim nöbeti uygulanır: anız Kasım'da bozulur, ilkbahar başında kazayağı çekilir.

Ekim, Tohum Miktarı ve Mesafe

• Ekim zamanı: Nisan-Mayıs; Kızılinler'de Mayıs ortasına kadar.
• Toprak sıcaklığı: 10-14 °C.
• Tohum miktarı: Dekara ortalama 1 kg.
• Hatay: Ocak arası ve sıra arası ortalama 2 metre.
• Kızılinler: Sıra arası 2 metre, sıra üzeri 3 metrede bir 2'şer tohum; V şeklinde ekim.
• Çıkış: Uygun koşullarda yaklaşık 2 hafta.

Mayısın son haftasına kadar don olursa ekim 2 hafta sonra tekrarlanır. Üreticiler tohumu kendi tarlasından ayırır; tohumluk iri ve dolgun çekirdeklerden, tercihen ilk tutan 15-20 meyveden seçilir.

Çapa ve Bakım

Yapraklar gelişmeye başlayınca kaymak tabakasını kırmak ve otu temizlemek için elle veya kazayağıyla çapa yapılır. Kökler bir karış mesafeye ulaştığında çapayla kökler toprakla doldurulur (boğaz doldurma). Ot durumuna göre ikinci ve üçüncü çapa yapılabilir. Kollar toprağı kapladıktan sonra çapaya gerek kalmaz.

Sulama ve Gübreleme

İlk meyveler görülünceye kadar bitkiye su vermekten kaçınılır. Meyveler görüldükten sonra sulama büyük önem taşır ve sık aralıklarla yapılır. Hatay belgesine göre 700-1000 m rakımlı arazilerde haftada bir sulama gerekir; rakım düştükçe sıcaklık arttığından daha sık sulanır. Sulama rüzgârsız havada, akşam saatlerinde ve yaprak solgunluğu gözetilerek yapılır.

Gübreleme toprak analizine göre yapılır. Bolu'da dekara 3-4 ton yanmış çiftlik gübresi, 25-30 kg yüzde 33'lük amonyum nitrat, 20-25 kg TSP veya DAP ve 20 kg potasyum sülfat uygulandığı belirtilir.

Tozlaşma ve Hastalıklar

Bal arıları bal kabağında tozlaşmayı sağlayan en önemli taşıyıcıdır; üretim alanında ve çevresinde arı kovanı bulundurulması tavsiye edilir. En önemli hastalıklar külleme, mildiyö, kabak mozaik virüsü ve fusarium; zararlılar yaprak bitleri, yaprak pireleri, trips, kırmızı örümcek, nematod ve meyveyi kemiren tarla fareleridir. İlaçlama arıya zarar vermemek için yağışsız günlerde ve öğleden sonra yapılmalıdır.

Hasat ve Depolama

Hasat yapraklar sarardığında ve sap kuruyup gövdeden kolayca ayrılır hâle geldiğinde, ekimden ortalama 4 ay sonra başlar: Hatay'da Ağustos, Eskişehir'de Eylül. Bolu'da kabuk renginin parlaklaşması ve sap tüylerinin dökülmesi olgunluk işareti sayılır; kabaklar don ve kırağı başlamadan toplanır. Sap kesilerek veya kırılarak hasat edilir, kabaklar yağış yoksa tarlada bir süre bekletilir. Depolama kuru, serin, temiz ve kokusuz yerde, kabaklar üst üste fazla istiflenmeden yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bal kabağı ne zaman ekilir?

Nisan-Mayıs aylarında, toprak sıcaklığı 10-14 °C'ye ulaşınca ekilir.

Bal kabağı kaç ayda olgunlaşır?

Ekimden ortalama 4 ay sonra olgunlaşır; hasat Ağustos-Eylül'de yapılır.

Bal kabağı arası kaç metre olmalı?

Kollar çok uzadığı için ocak ve sıra arası ortalama 2 metre bırakılır. Bazı yörelerde sıra üzeri 3 metreye çıkar.

Dönüme kaç kg bal kabağı tohumu atılır?

Dekara ortalama 1 kg tohum kullanılır.

Bal kabağı ne kadar sulanır?

İlk meyveye kadar az sulanır, sonra sık sulanır. 700-1000 m rakımda haftada bir sulama yeterlidir.