Yer Fıstığı Çeşitleri ve Tohumluk Seçimi

Yer fıstığı çeşitleri; danelerinin iriliği, kabuk içindeki dane sayısı, bitkinin gelişme şekli ve olgunlaşma süresi bakımından birbirinden farklıdır. Doğru çeşit seçimi, hem verimi hem de ürünün satılacağı pazarı belirler. Bu yazıda yer fıstığı çeşit tiplerini ve tohumluk seçiminde nelere dikkat edileceğini anlatıyoruz.

Yer Fıstığı Çeşit Tipleri

Dünyada yer fıstığı çeşitleri genellikle dört ana pazar tipine ayrılır:

• Virginia tipi: İri daneli, genellikle kabukta iki daneli, uzun olgunlaşma süreli çeşitlerdir. Çerezlik ve kabuklu satış için tercih edilir. Türkiye'de en yaygın tiptir.
• Runner tipi: Orta irilikte, düzgün daneli çeşitlerdir; özellikle fıstık ezmesi sanayiinde kullanılır.
• Spanish tipi: Küçük daneli, erkenci çeşitlerdir; yağ oranı yüksektir.
• Valencia tipi: Kabukta üç dört dane bulunabilen, erkenci çeşitlerdir.

Türkiye'de Ekilen Çeşitler

Türkiye'de ekilen yer fıstığı çeşitlerinin büyük kısmı, iri daneli Virginia tipindedir. Bu çeşitler, çerezlik olarak kabuklu ve kabuksuz satışa uygundur ve Türk tüketicisinin iri fıstık tercihine uyar. Türkiye'de araştırma enstitüleri ve tohum firmaları tarafından geliştirilmiş, tescilli yer fıstığı çeşitleri bulunmaktadır. Tescilli çeşitlerin listesi ve özellikleri, tohumluk tescil kuruluşlarının yayınlarında yer alır.

Gelişme Şekline Göre Çeşitler

Yer fıstığı çeşitleri, bitkinin gelişme şekline göre de ayrılır:

• Yayılıcı çeşitler: Dalları toprak yüzeyine yayılarak gelişir. Ginoforlar dallar boyunca toprağa girer. Genellikle geç olgunlaşır ve verimleri yüksektir.
• Dik gelişen çeşitler: Dalları daha dik büyür. Ginoforlar bitkinin dibine yakın toplanır, söküm daha kolaydır. Genellikle daha erkencidir.
• Yarı yayılıcı çeşitler: İkisinin arasında bir gelişme gösterir.

Olgunlaşma Süresi ve Ekim Şekli

Çeşitlerin ekimden söküme kadar geçen süresi birbirinden farklıdır. Ana ürün olarak uzun sezonda geç olgunlaşan, iri daneli çeşitler yüksek verim verebilir. İkinci ürün olarak ise kısa sezona sığacak erkenci çeşitler seçilmelidir. İkinci üründe geç olgunlaşan bir çeşit ekmek, söküm ve kurutmanın sonbahar yağmurlarına kalmasına ve verim ile kalitenin düşmesine yol açar.

Pazar ve Kullanım Amacı

• Kabuklu çerezlik satış: İri, düzgün, açık renkli kabuklu, iki daneli çeşitler tercih edilir.
• Kabuksuz çerezlik ve kavrulmuş fıstık: İri ve dolgun daneli çeşitler istenir.
• Fıstık ezmesi ve sanayi: Orta irilikte, düzgün daneli ve yağ oranı uygun çeşitler kullanılabilir.
• Yağ: Yağ oranı yüksek çeşitler tercih edilir.

Ekmeden önce ürünün kime ve hangi amaçla satılacağının bilinmesi, çeşit seçimini kolaylaştırır.

Tohumluk Seçimi

Yer fıstığı genellikle kabuğundan çıkarılmış iç fıstıkla ekilir. Tohumluk olarak kullanılacak fıstıkta şunlara dikkat edilmelidir:

• Sertifikalı ve çeşidi belli tohumluk kullanılmalıdır.
• Daneler dolgun, sağlam, kırıksız ve zar kabuğu (kırmızı ince zar) zarar görmemiş olmalıdır.
• Çimlenme gücü yüksek olmalıdır.
• Küflü, kararmış ve böcek zararlı daneler ayıklanmalıdır.
• Tohumluk, ekimden kısa süre önce kabuğundan çıkarılmalıdır; uzun süre kabuksuz bekleyen tohumun çimlenme gücü düşer.
• Toprak kaynaklı hastalıklara karşı tohum ilaçlaması yapılabilir.

Kendi Tohumunu Kullanmak

Bazı üreticiler, bir önceki yılın ürününden tohumluk ayırır. Bu durumda tohumluk olarak ayrılacak fıstık, en sağlıklı ve en dolgun kabuklardan seçilmeli, iyi kurutulmalı ve serin, kuru bir yerde kabuklu olarak saklanmalıdır. Ekimden önce çimlenme testi yapılmalıdır. Ancak birkaç yıl üst üste kendi tohumunu kullanmak, çeşit karışmasına ve hastalıkların birikmesine yol açabilir; belirli aralıklarla sertifikalı tohumluğa dönülmelidir.

Çeşit Seçiminde Bakılacaklar

• Ekim şekli: ana ürün mü ikinci ürün mü?
• Bölgenin sezon uzunluğu ve çeşidin olgunlaşma süresi.
• Ürünün satılacağı pazar ve alıcının istediği tip.
• Toprak yapısı ve söküm kolaylığı.
• Hastalıklara dayanıklılık.
• Bölgedeki deneme sonuçları ve tarım müdürlüğünün önerisi.

Sıkça Sorulan Sorular

Yer fıstığı çeşitleri nelerdir?

Dünyada Virginia, Runner, Spanish ve Valencia olmak üzere dört ana pazar tipi vardır. Türkiye'de çoğunlukla iri daneli Virginia tipi ekilir.

Türkiye'de hangi yer fıstığı çeşidi ekilir?

Ağırlıklı olarak iri daneli Virginia tipindeki tescilli çeşitler ekilir.

İkinci ürün için hangi çeşit seçilir?

Kısa sezona sığacak erkenci çeşitler seçilmelidir.

Yer fıstığı tohumluğu nasıl seçilir?

Sertifikalı, dolgun, kırıksız, zar kabuğu sağlam ve çimlenme gücü yüksek daneler seçilmelidir.

Kendi fıstığımı tohum olarak kullanabilir miyim?

Kullanabilirsiniz, ama en sağlıklı kabuklardan seçmeli, çimlenme testi yapmalı ve belirli aralıklarla sertifikalı tohumluğa dönmelisiniz.