Pamuk Ekim : Dönüme Kaç Kg Tohum Atılır?

Ekim Normunu Belirleyen Etkenler

Pamuk yetiştiriciliğinde ekim normu, dekar başına atılacak tohum miktarını ifade eder ve tarlada hedeflenen ideal bitki popülasyonunu yakalamak için doğru ayarlanması gerekir. Birim alana atılan tohum miktarı sadece çimlenme oranına değil, toprak yapısından iklim şartlarına ve kullanılan tarım makinelerinin teknik özelliklerine kadar birçok değişkene bağlıdır.

Ekim normunun belirlenmesinde dikkate alınan başlıca etkenler şunlardır:

Tohumun Fiziksel Durumu: Tohumun delinte (havı alınmış) veya delintesiz (havlı) oluşu mibzerdeki akışkanlığı ve dekara atılacak kütlesel miktarı doğrudan değiştirir.
Tohumun Biyolojik Kalitesi: Tohum partisinin laboratuvar çimlenme oranı, sürme gücü ve 1000 tane ağırlığı ekim normu hesabının temel girdilerini oluşturur.
Tohum Yatağı ve Toprak Yapısı: Kesekli, soğuk veya kaymak bağlama riski yüksek ağır killi topraklarda çıkış kayıplarını telafi etmek amacıyla ekim normu artırılır.
Ekim Yöntemi ve Mibzer Tipi: Pnomatik (havalı) hassas ekim makineleri tek tek dane düşümü sağladığı için geleneksel mekanik mibzerlere göre daha düşük normla çalışır.
Ekim Zamanı ve Hava Koşulları: Erken ekimlerde toprak sıcaklığının düşük olması nedeniyle oluşabilecek fide kayıplarını karşılamak üzere tohum miktarına emniyet payı eklenir.

Delinte (Havlı) ve Delintesiz Tohumda Norm Farkı

Çırçır fabrikalarında lifinden ayrılan kütlü pamuk tohumunun (çiğit) üzerinde kısa lif artıkları (hav/linter) kalır. Üzerinde bu hav tabakası bulunan tohumlara delintesiz veya havlı tohum denir. Havlı tohumlar birbirine tutunduğu için mibzer kurslarında tıkanma yapar, tek tek toprağa düşmez ve kümeleşerek dökülür. Bu nedenle havlı tohum ekiminde akışı ve çıkışı garantilemek için dekara 5 ila 6 kg arasında yüksek miktarda tohum atılması zorunlu hale gelir.

Günümüz modern pamuk yetiştiriciliğinde ise sülfürik asit veya mekanik yöntemlerle havı tamamen temizlenmiş delinte (asitlenmiş) tohumlar kullanılır. Delinte tohumlar pürüzsüz ve homojen yapıda olduğu için ekim makinelerinde mükemmel bir akışkanlık sergiler. Delinte edilmiş ve yüksek çimlenme gücüne sahip sertifikalı tohum kullanıldığında, pnomatik mibzerlerle dekara sadece 1,5 ile 2,5 kg tohum ekilmesi yeterli olmaktadır. Nitekim Tarım ve Orman Bakanlığı sertifikalı pamuk tohumu desteği mevzuatında standart ekim normunu dekara 2,5 kg olarak kabul etmektedir. Delinte tohum kullanımı hem tohum maliyetini düşürür hem de ekim sonrası işçilik gerektiren tekleme (seyreltme) masrafını minimuma indirir.

Metrekarede Hedeflenen Bitki Sayısı

Pamuk tarımında maksimum kütlü verimi elde etmek için metrekaredeki bitki sıklığının tarlanın verim kapasitesine ve çeşidin büyüme tabiatına uygun şekilde ayarlanması gerekir. Aşırı seyrek ekimler birim alandaki koza sayısını düşürerek verim kaybına yol açarken, aşırı sık ekimler bitkiler arası rekabeti artırarak kozaların küçük kalmasına neden olur.

Metrekaredeki bitki popülasyonu belirlenirken göz önüne alınan kriterler şunlardır:

İdeal Bitki Sıklığı: Türkiye pamuk ovalarında metrekarede hedeflenen nihai bitki sayısı genellikle 8 ila 10 adet (dekarda 8.000 - 10.000 bitki) arasındadır.
Erkenci ve Boylanmayan Çeşitler: Vejetatif gelişimi sınırlı, kısa boylu ve erkenci çeşitlerde metrekarede 10-12 bitkiye kadar sıklık izin verilebilir.
Kuvvetli ve Dallanan Çeşitler: Alüvyal ve derin topraklarda boylanan, çok odun dalı yapan çeşitlerde havalanmayı sağlamak için metrekarede 7-8 bitki bırakılması önerilir.
Toprak Verimlilik Düzeyi: Zayıf ve kıraç topraklarda bitki başına koza sayısı az olacağı için popülasyon sık tutulurken, verimli topraklarda bitkiler daha geniş alana ihtiyaç duyar.

Sıra Arası ve Sıra Üzeri Mesafe Seçimi

Pamuk ekiminde sıra arası mesafesi, kullanılan tarladaki bakım ekipmanlarının ve pamuk toplama makinelerinin boyutlarına göre standartlaştırılmıştır. Türkiye'de Ege, Çukurova ve GAP bölgelerinde pamuk ekiminde kabul gören standart sıra arası mesafesi 70 ila 76 cm'dir. Doğu Akdeniz bölgesinde yapılan bilimsel araştırmalar, 70 cm sıra arası uygulamasının 50 cm (dar sıra) ve 90 cm (geniş sıra) uygulamalarına kıyasla dekar başına 595,6 kg ile en yüksek kütlü verimini ve en yüksek sulama suyu kullanım randımanını sağladığını ortaya koymuştur.

Ekim anında mibzer yardımıyla sıra üzeri tohum mesafesi 4 ila 7 cm aralığında ayarlanarak tohumlar toprağa bırakılır. Çıkış gerçekleştikten sonra fideler 3-4 yapraklı döneme geldiğinde yapılan seyreltme (tekleme) işlemi ile sıra üzeri bitki mesafesi nihai olarak 15 ila 20 cm aralığına getirilir. Böylece sıradaki bitkilerin birbirini gölgelemesi engellenir ve gövdenin alt boğumlarından itibaren ışık alması sağlanarak koza tutumu teşvik edilir.

Sık Ekimin Makineli Hasada Etkisi

Ekim normunun gereğinden yüksek tutulması ve tarlada aşırı bitki sıklığı oluşturulması makineli pamuk hasadında ciddi problemlere yol açar. Birim alanda bitki sayısı arttıkça bitkiler güneş ışığından yararlanabilmek için yukarı doğru dikine boylanır ve ince gövdeli bir yapı kazanır.

Sık ekimin makineli hasat üzerindeki olumsuz etkileri şu şekilde özetlenebilir:

Odun Dalları ve Dökülme Riski: Aşırı sık ekimde alt meyve dalları ışık alamadığı için tarak ve koza dökümü artar, verim bitkinin üst kısımlarına kayar.
Gövde Kırılması ve Yatırılma: İnce ve zayıf kalan ana saplar, pamuk toplama makinesinin (spindle) ön ünitelerinden geçerken kolayca kırılır veya yere yatarak toplanlamaz.
Çepel ve Yaprak Oranının Artması: Yüksek bitki sıklığı tarladaki yaprak yoğunluğunu artırır; yaprak döktürücü (defoliant) ilacın alt kısımlara ulaşmasını zorlaştırarak toplanan kütlü pamuktaki yabancı madde (çepel) miktarını yükseltir.
Kalite ve Fiyat Kaybı: Çepelli ve nemli toplanan pamuk çırçır fabrikasında düşük randıman verir ve pazar satış fiyatı geriler.

Ekim Derinliğinin Çıkışa Etkisi

Tohumun toprağa bırakıldığı derinlik, çimlenme hızı ve fide sağlığı açısından hayati önem taşır. Pamuk tohumu küçük ve yedek besin deposu sınırlı bir yapıda olduğu için derine ekimlere karşı oldukça hassastır. Pamuk için ideal ekim derinliği 3 ila 4 cm (toprak bünyesine göre 2,5 - 4 cm) aralığındadır.

Ekim derinliğinin ayarlanmasında dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

Derin Ekim Riskleri: Tohum 5 cm'den daha derine ekildiğinde, çimlenen embriyo toprak yüzeyine ulaşamadan tükenir; hypocotyl (fide sapı) zayıflar, çıkış süresi 15-20 güne uzar ve toprak altı çürümeleri meydana gelir.
Yüzeysel Ekim Riskleri: Tohum 2 cm'den daha sığa ekildiğinde, rüzgâr ve güneş etkisiyle toprak yüzeyi çabuk kurur; tohum nem alamadığı için çimlenemez veya çıkan hassas kökçükler kuruyarak ölür.
Ağır Killi Topraklarda Derinlik: Su tutma kapasitesi yüksek ağır topraklarda tohumun havayla temasını korumak için 3 cm derinlik aşılmamalıdır.
Hafif Tınlı Topraklarda Derinlik: Tav neminin derine kaçabildiği hafif bünyeli topraklarda nem durumuna bağlı olarak 4 cm derinlik tercih edilebilir.

Tek Dane Ekim Makinesi ile Ekim

Geleneksel mekanik mibzerlerin yerini alan pnomatik (havalı) tek dane ekim makineleri, pamuk tarımında girdi maliyetlerini düşüren ve tarladaki stant düzenini artıran en önemli teknolojilerden biridir. Bu makineler traktör kuyruk milinden aldığı güçle oluşturduğu vakum sayesinde delinte edilmiş pamuk tohumlarını disk deliklerine tek tek tutturur ve ayarlanan sıra üzeri mesafede toprağa bırakır.

Pnomatik ekim makinelerinin sağladığı avantajlar şunlardır:

Tohum Tasarrufu: Tohumlar çifte atılmadığı ve boşluk bırakılmadığı için dekar başına kullanılan sertifikalı tohum miktarı 1,5-2,5 kg seviyesine kadar düşer.
Sabit Derinlik ve Eşit Çıkış: Makinenin baskı tekerlekleri ve derinlik ayar mekanizması sayesinde tüm tohumlar aynı derinliğe düşer ve homojen bir fide çıkışı elde edilir.
İşçilik Maliyetinin Azalması: Düzenli sıra üzeri mesafe sağlandığı için çıkış sonrası yapılan elle seyreltme (tekleme) işçilik ihtiyacı büyük oranda ortadan kalkar.
Gübre Bantlama İmkânı: Kombine pnomatik mibzerler sayesinde ekim esnasında taban gübresi tohumun 5 cm yanına ve 5 cm derinliğine hassas bir şekilde bant halinde verilebilir.

Ekim Normu Hesabı: Örnek Uygulama

Tarlaya atılacak tohum miktarını matematiksel olarak hesaplamak, hem eksik ekimden kaynaklanan boşlukları hem de fazla tohum kullanımından doğan israfı önler. Ekim normu hesabında hedeflenen bitki sayısı, tohumun 1000 tane ağırlığı ve tarladaki tahmini çıkış oranı esas alınır.

Hesaplamada kullanılan temel formül şu şekildedir:

Tohum Miktarı (kg/da) = (Hedeflenen Bitki Sayısı × 1000 Tane Ağırlığı) ÷ (Çıkış Oranı × 1000 × 1000)

Adım adım örnek bir hesaplama uygulaması şu şekilde yapılır:

Adım 1 (Hedef Belirleme): Tarlada dekara ($1000 \text{ m}^2$) nihai olarak 9.000 adet bitki yerleştirilmesi hedeflensin.
Adım 2 (Tohum Ağırlığı tespiti): Kullanılacak delinte sertifikalı tohumun 100 tane ağırlığı 10 gram olarak ölçülmüş olsun. Bu durumda tohumun 1000 tane ağırlığı 100 gram ($0,10 \text{ kg}$) hesaplanır.
Adım 3 (Çıkış Oranı Tespiti): Tohum etiketindeki çimlenme gücü ve tarlanın toprak şartları değerlendirilerek beklenen çıkış oranı %85 ($0,85$) olarak öngörülsün.
Adım 4 (Atılacak Tohum Adedinin Bulunması): Ekilmesi gereken tohum adedi işlemi: 9.000 ÷ 0,85 = 10.588 adet tohum/da.
Adım 5 (Ağırlık Hesabı ve Emniyet Payı): 10.588 adet tohum × 0,10 gram = 1.058,8 gram ($1,06 \text{ kg}$). Tarladaki olası kaymak tabakası veya zararlı risklerine karşı %20 emniyet payı eklendiğinde dekara ekilmesi gereken delinte tohum miktarı yaklaşık 1,27 kg olarak bulunur. Pratik saha uygulamalarında pnomatik mibzer ayarları dekara 1,5 - 2,0 kg arasında tutulmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Pamuk dönüme kaç kg tohum ister?

Sertifikalı ve delinte edilmiş (havı alınmış) pamuk tohumu pnomatik mibzerle ekildiğinde dekara 1,5 ila 2,5 kg tohum yeterli olmaktadır. Havlı (delintesiz) tohumlarda ise bu miktar dekara 5 ila 6 kg seviyesine çıkmaktadır.

Pamukta sıra arası kaç cm olmalı?

Pamuk ekiminde Türkiye standartlarına ve makineli hasat boyutlarına uygun ideal sıra arası mesafesi 70 ila 76 cm'dir. Yapılan araştırmalarda 70 cm sıra arası en yüksek kütlü verimini sağlamaktadır.

Pamuk kaç cm derine ekilir?

Pamuk tohumları ideal olarak 3 ila 4 cm derinliğe ekilmelidir. Tohumun 5 cm'den daha derine ekilmesi çıkışın gecikmesine ve tohumun toprak altında çürümesine yol açar.

Pamukta metrekarede kaç bitki olmalı?

Pamukta ideal bitki sıklığı metrekarede 8 ila 10 adet bitkidir. Bu sıklık dekar başına 8.000 ila 10.000 adet sağlıklı bitkiye karşılık gelir ve maksimum verim potansiyeli sunar.

Sık ekim pamukta verimi artırır mı?

Hayır, aşırı sık ekim verimi artırmaz aksine düşürür. Bitkiler ışık için yarışarak dikine boylanır, alt meyve dalları ışık almadığı için koza dökümü artar ve makineli hasatta gövdeler kırılır.