Mısır Silajı Nasıl Yapılır? Hasattan Silolamaya

Hayvancılık işletmelerinde kış aylarında yeşil otun bulunmadığı dönemlerde hayvanlara verilebilecek en kaliteli, sulu ve ekonomik kaba yem mısır silajıdır. Silajı kısaca özetlemek gerekirse; mısırın yeşil kısımlarının parçalanıp, hava almayan bir ortamda süt asidi bakterileriyle fermente edilmesi, yani bir nevi mısırın turşulaştırılmasıdır.

Mısır, birim alandan en yüksek yeşil kütle verimini sunması ve yüksek enerji değerine sahip olması nedeniyle silaj yapımı için dünyada en çok tercih edilen bitkidir. Türkiye'de silajlık mısır sıklıkla buğday hasadından sonra ikinci ürün olarak da ekilir. Ancak her biçilen mısır kaliteli silaj demek değildir. Hasat anından silonun kapatılmasına kadar geçen her aşamada yapılacak teknik bir hata, yeminizin besin değerini düşürür ve işletmenizi zarara sokar.

Doğru Hasat Zamanı ve Kuru Madde

Mısır silajında başarının %70'i tarladaki doğru zamanlamaya bağlıdır. Silajın kalitesini belirleyen en büyük kriterlerden biri hasat anındaki kuru madde oranıdır. Mısır silajı için en uygun hasat zamanı, bitkinin hamur olum dönemine ulaştığı, kuru madde oranının ise %32 ile %35 arasında olduğu evredir. Bu oran sağlandığında su miktarı %65-68 civarında kalır ki bu, ideal fermantasyon için mükemmel bir dengedir.

Peki, laboratuvar imkânı olmayan bir çiftçi hasat zamanını nasıl anlar? Burada en güvenilir rehberimiz koçandaki süt çizgisi (milk line) göstergesidir. Koçanı ortadan ikiye kırıp danelere baktığınızda, dış taraftan sertleşmeye başlayan nişasta ile iç taraftaki sıvı süt kısmını ayıran beyaz bir çizgi görürsünüz. Bu süt çizgisi danenin yarısına (%50 seviyesine) indiğinde, tarlaya girme vakti gelmiş demektir.

Hasatta acele edip mısırı çok erken (süt olumu başında) biçerseniz; bitkide su oranı çok yüksek olduğu için siloda sızıntı suları oluşur ve değerli besin maddeleri bu suyla birlikte akıp gider. Ayrıca sulu ortamda fermantasyon süreci uzar ve silaj fazla asidik olur. Tam tersi hasatta geç kalır mısırı kurutursanız; bitkideki protein oranı azalır, hayvanın sindiremediği selüloz (odunsu yapı) oranı artar. En kötüsü de kuru sapları siloda sıkıştıramazsınız; aralarda kalan hava gözenekleri yemin hızla küflenmesine neden olur.

Parça Boyu (Kıyım Uzunluğu) ve Önemi

Silaj makinesinin bıçak ayarı, silajın hem silodaki sıkışmasını hem de hayvanın yemi tüketme başarısını doğrudan etkiler. Kıyım uzunluğu, hasat anındaki kuru madde oranına göre ayarlanmalıdır. Genel bir kural olarak, mısır ne kadar kuruysa (kuru madde %35'in üzerine çıkmışsa), parça boyu o kadar küçük tutulmalıdır ki saplar esneklik kazanıp aradaki havayı kolayca dışarı atsın.

Kaliteli bir silajda danelerin de mutlaka kırılmış olması istenir. Eğer daneler bütün kalırsa, hayvan bu daneleri çiğnemeden yutar ve dane sindirilmeden dışkıyla atılır. Bu da silajın en enerjili kısmı olan %70'lik koçan değerinden faydalanamamak demektir. Parça boyunun üniform (tekdüze) olması, siloda traktörle yapılacak çiğneme işleminin başarısını artırır.

Hızlı Doldurma ve İyi Sıkıştırma

Mısır silajı yapımı aslında zamana karşı bir yarıştır. Hasat edilen yeşil kütle havayla temas ettiği sürece solunum yapmaya devam eder, bu da içerideki şekerin yanmasına ve yemin ısınmasına neden olur. Bu yüzden siloyu doldurma süresi mümkün olduğunca kısa tutulmalıdır.

Silaj yapımında hava en büyük düşmandır. Fermantasyonun başlaması için ortamın tamamen oksijensiz hale getirilmesi şarttır. Bu oksijeni dışarı atmanın tek yolu ise ağır traktörler yardımıyla yapılacak olan sıkıştırma (çiğneme) işlemidir.

Silaja her yeni römork boşaltıldığında, malzeme ince tabakalar (15-20 cm) halinde yayılmalı ve üzerinden defalarca geçilerek çiğnenmelidir. Özellikle duvar kenarları ve köşe kısımlar en zayıf noktalardır; buraların iyice sıkıştığından emin olunmalıdır. Eğer sıkıştırma derecesi yetersiz kalırsa, siloda bol oksijen kalır; bu da oksijenli fermantasyonun (bozulmanın) uzun süre devam etmesine, yemin besin değerinin yanıp bitmesine yol açar.

Hava Almayan Kapatma (Naylon ve Ağırlık)

Sıkıştırma işlemi biter bitmez silonun üzeri hiç vakit kaybetmeden kapatılmalıdır. Hedef, dışarıyla hava irtibatını tamamen kesmektir.

Kapatma işleminde kaliteli, güneş ışığına (UV) dayanıklı ve hava geçirmeyen özel silaj naylonları kullanılmalıdır. Naylonun üzerine rüzgârla kalkmaması ve içeride boşluk kalmaması için ağırlık konulmalıdır. Bu ağırlık için genellikle eski araba lastikleri, toprak veya kum torbaları tercih edilir. Naylonda meydana gelebilecek en küçük bir delik bile içeri hava sızmasına, dolayısıyla o bölgedeki silajın hızla küflenip kararmasına neden olur.

Fermantasyon Süreci ve Açım Zamanı

Silo kapatıldıktan sonra içeride mucizevi bir kimyasal süreç başlar. Oksijensiz ortamda çoğalan süt asidi bakterileri, mısırdaki şekerleri parçalayarak süt asidine dönüştürür. Bu asit ortamı, yemin bozulmasını engelleyen doğal bir koruyucu görevi görür. Silajın olması yani fermente olması bölgenin sıcaklığına ve kuru maddeye bağlı olarak genellikle 21 ile 45 gün arasında sürer.

Silajı erkenden açmak, fermantasyonun bölünmesine ve yemin kalitesinin tam oturmamasına neden olur. Ayrıca silaj açıldıktan sonra her gün düzenli olarak (genellikle önden 15-20 cm) tüketilmelidir ki açılan yüzey havayla temas edip bozulmaya başlamasın. Silajı açarken yüzeyi dik bir şekilde kesmek ve naylonu sadece o gün tüketilecek kadar açmak, yemin serin kalmasını sağlar.

Silaj Katkı Maddeleri (Gerekli mi?)

Mısır, diğer pek çok yem bitkisine (yonca, fiğ gibi) kıyasla silaj yapımı en kolay bitkidir. Bunun sebebi, mısırın yapısında fermantasyon için gerekli olan karbonhidrat (şeker) miktarının zaten çok yüksek olmasıdır. Mısır çeşitleri içinde dane ve sap verimi yüksek herhangi bir çeşit, eğer hasat zamanında koçan bağlamışsa, hiçbir katkı maddesine gerek duymadan kaliteli bir şekilde silolanabilir.

Yapılan araştırmalar mısırda besleme değerinin %70'inin koçanlardan geldiğini teyit etmektedir. Eğer ektiğiniz mısır çeşidi iyi koçan bağlamışsa ve siz de doğru zamanda (hamur olumda) biçmişseniz, ilave bir maddeye ihtiyaç duymazsınız. Ancak hasatta çok geç kalınmışsa veya mısır çok kuruysa, fermantasyonu desteklemek için bazı bakteriyel inokulantlar veya nemlendiriciler kullanılabilir; fakat bu tamamen istisnai bir durumdur.

Sıkça Sorulan Sorular

Silaj kaç günde olur?

Mısır silajının fermente olup olgunlaşması genellikle iklim şartlarına bağlı olarak 21 ile 45 gün sürer; bu süre sonunda yem hayvanlara verilmeye hazır hale gelir.

Silaj neden sıkıştırılır?

Silajın sıkıştırılmasının temel amacı içerideki havayı (oksijeni) tamamen dışarı atmaktır. Oksijensiz bir ortam sağlanamazsa faydalı bakteriler çalışamaz ve yem hızla küflenip çürür.

Silaj parça boyu kaç cm olmalı?

İdeal kıyım uzunluğu mısırın nemine göre değişmekle birlikte genellikle 1 ile 2 cm arasındadır. Parçalar ne kadar küçük olursa sıkıştırma o kadar iyi olur ancak hayvanın geviş getirmesi için gerekli lif yapısı da korunmalıdır.

Aynı mısır çeşidi hem dane hem silaj olur mu?

Evet, dane ve sap verimi yüksek olan pek çok atdişi mısır çeşidi hem dane hem de silajlık olarak kullanılabilir. Ancak silajlık üretimde yeşil aksamın (boy ve yaprak) fazlalığı tonaj açısından avantaj sağlar.

Silajlık mısırdan ne kadar verim alınır?

Bölgeye ve çeşide göre değişmekle birlikte, iyi bir bakım ve sulamayla dekardan (dönümden) 6,5 ton ile 12,7 ton arasında yaş ot verimi alınabilmektedir.