Mısır Neden Koçan Bağlamaz?

Mısır tarımında üreticinin tüm sezon boyunca beklediği, emeğinin karşılığını alacağı o en kıymetli parça koçandır. İster danelik ister silajlık mısır yetiştirin, tarladaki başarınızın anahtarı koçanların doluluğudur. Özellikle hayvancılık yapanlar için mısır silajının besleme değerinin (enerjisinin) %70'inin koçanlardan, yeşil aksam veriminin ise %50'sinin yine koçanlardan geldiği bilimsel bir gerçektir.

Ancak bazı yıllar mısırlar boylanıp tepe püskülü çıkardığı halde, koçanların boş kaldığı veya hiç oluşmadığı görülür. Mısır neden koçan bağlamaz sorusu, aslında bitkinin en hassas olduğu döllenme döneminde yaşadığı streslerin bir özetidir. Tarlada koçan tutmaması veya boş koçan sorunuyla karşılaşmamak için bitkinin sesine kulak vermek ve kritik dönemlerdeki ihtiyaçlarını doğru yönetmek gerekir.

Tozlanma ve Döllenme Döneminde Sıcak ve Kuraklık

Mısır bir sıcak iklim tahılıdır ancak aşırı sıcaklar döllenme sürecinin baş düşmanıdır. Mısır bitkisi için en ideal gelişme sıcaklığı 30–35 °C arasıdır. Hava sıcaklığı 32 °C'ye ulaştığında bitki gelişiminde yavaşlama başlar, 40 °C üzerindeki sıcaklıklarda ise köklerde ölümler ve fotosentezin tamamen durması gibi ağır hasarlar meydana gelebilir.

Döllenme döneminde havadaki nem oranının %60'ın altına düşmemesi gerekir. Eğer hava nemi %50'nin altına inerse, bitki su kaybını önlemek için gözeneklerini (stomalarını) kapatır ve terleme yoluyla su tüketimi iki katına çıkar. Özellikle tozlanma dönemindeki bu düşük nem ve aşırı sıcaklık, polenlerin kurumasına veya püsküllere ulaşamadan canlılığını yitirmesine neden olarak tane bağlamayı doğrudan baltalar. Ayrıca döllenmeden sonraki ilk birkaç gün içindeki aşırı bulutluluk veya gölgelenme de verimi düşüren ışık faktörleri arasındadır.

Su Stresi (Tepe Püskülü Döneminde Susuzluk)

Mısır, gelişim süreci boyunca yüksek miktarda suya ihtiyaç duyar; araştırmalar 1 kg dane ürünü için bitkinin yaklaşık 750 ile 900 litre su tükettiğini göstermektedir. Mısırın suya en hassas olduğu ve susuzluğun koçan bağlamayı imkansız hale getirdiği en kritik evre çiçeklenme (tozlanma) dönemidir.

Bu dönemde yaşanacak 1–2 günlük geçici bir susuzluk (solgunluk) bile verimde %20 oranında bir düşüşe sebep olur. Tepe püskülleri çıkmadan hemen önce veya yaprak kümesi içinden henüz çıkarken bitkinin suya doyurulması şarttır. Topraktaki yararlı suyun %50'den aşağı düşmesi, bitkinin generatif gelişimini (koçan yapma yeteneğini) durdurur. Eğer mısır bu evrede susuz kalırsa, koçanlar ya hiç oluşmaz ya da üzerindeki daneler çok seyrek kalır.

Aşırı Azot ve Dengesiz Beslenme

Mısır oldukça obur bir bitkidir ve her 100 kg dane verimi için topraktan yaklaşık 2,5 kg azot, 1 kg fosfor ve 1,5 kg potasyum kaldırır. Ancak gübrelemede dengeyi tutturamamak koçan bağlamayı olumsuz etkileyebilir.

Özellikle aşırı azotlu gübreleme, bitkinin vejetatif gelişimini (boy ve yaprak) aşırı teşvik ederken koçan oluşumunu geciktirebilir veya zayıflatabilir. Azotun tamamının ekimle birlikte (tabana) verilmesi yanlıştır; azot çok hareketli bir element olduğu için sulama ve yağışla yıkanıp gidebilir ve bitki asıl koçan yapacağı dönemde azot açlığı çekebilir. Bu nedenle azot mutlaka bölünerek; yarısı ekimle, yarısı ise mısır 40–50 cm boya (diz boyuna) ulaştığında ara çapa/boğaz doldurma işlemiyle verilmelidir. Ayrıca fosfor eksikliği de kök sistemini zayıflatarak bitkinin koçana besin taşımasını engeller.

Aşırı Sık Ekim

Tarladan daha fazla ürün almak için tohumu çok sık atmak, mısırda koçan tutmamasının (boş koçan) en yaygın nedenlerinden biridir. Mısır bitkisi, her bitkinin yeterli ışık, hava ve toprak alanına sahip olduğu bir ortamda en iyi fotosentezi yapar.

Standart bir üretimde sıra arasının 70 cm, sıra üzerinin ise 25 cm olması önerilir; dekarda (dönümde) 7.500 ile 9.000 bitki arası bir sıklık hedeflenmelidir (doğru sıra arası ve ekim sıklığı için bkz. Mısır Ekimi Nasıl Yapılır?). Eğer ekim bu sınırların çok üzerinde yapılırsa, bitkiler arasında su, besin maddesi ve özellikle ışık rekabeti başlar. Işık alamayan alt boğumlardaki koçan taslakları gelişemez ve bitki koçansız kalarak sadece sap ve yaprağa çalışır.

Tepe Püskülü ve Koçan Püskülü Uyumsuzluğu

Döllenmenin başarılı olabilmesi için erkek çiçeklerden (tepe püskülü) dökülen polenlerin, o sırada canlı olan dişi çiçek (koçan püskülü) ile buluşması gerekir. Normal şartlarda tepe püskülü, koçan püskülünden 1–3 gün önce çiçeklenmeye başlar.

Ancak kuraklık ve su stresi bu hassas dengeyi bozar. Çiçeklenme dönemindeki toprak neminin azlığı, tepe püskülü çıkışını hızlandırırken koçan püskülü çıkışını geciktirir. Bu zamansal uyumsuzluk nedeniyle, polenlerin en yoğun döküldüğü 7-10 günlük sürede koçan püskülleri henüz hazır olmaz; püsküller çıktığında ise ortada dölleyecek polen kalmamıştır. Sonuç, koçanın üzerindeki danelerin boş kalması veya koçanın hiç tane bağlamamasıdır.

Ne Yapılmalı?

Mısırın koçan bağlamama riskini en aza indirmek için şu adımlar izlenmelidir:

• Doğru Ekim Zamanı: Bölgenin rakımına ve iklimine uygun ekim zamanı (toprak 10-12 °C olduğunda) seçilerek döllenmenin en aşırı sıcaklara denk gelmesi önlenmelidir (bkz. Mısır Ne Zaman Ekilir?).
• Kritik Sulama Takibi: Özellikle tepe püskülü ve tozlanma evresinde bitki asla susuz bırakılmamalı, sabah kontrollerinde yaprak kıvrılması (V şekli) görüldüğünde vakit kaybetmeden sulama yapılmalıdır.
• Dengeli Gübreleme: Gübreleme mutlaka toprak analizi sonucuna göre yapılmalı ve azotlu gübre iki parça halinde uygulanmalıdır.
• İdeal Sıklık: Dekarda bitki sayısı 9.000'i aşmayacak şekilde mibzer ayarları yapılmalı ve ışık rekabeti önlenmelidir.
• Zararlı Mücadelesi: Koçan püsküllerini yiyerek döllenmeyi engelleyen mısır koçan kurdu ve mısır yeşil kurdu gibi zararlılara karşı ekonomik zarar eşiği dikkate alınarak mücadele edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mısır neden koçan tutmadı?

Mısırın koçan tutmamasının en yaygın nedenleri; döllenme dönemindeki aşırı sıcaklık ve kuraklık, tepe püskülü zamanındaki su stresi, aşırı sık ekim nedeniyle ışık rekabeti ve dengesiz azot kullanımıdır.

Sıcak koçan bağlamayı engeller mi?

Evet, 32 °C üzerindeki sıcaklıklar gelişimi yavaşlatır; özellikle döllenme döneminde düşük hava nemiyle birleşen yüksek sıcaklık polenleri kurutarak koçanın boş kalmasına neden olur.

Sık ekim koçana zarar verir mi?

Evet, aşırı sık ekim bitkiler arasında su, besin ve ışık rekabeti yaratır; bitki yeterli güneş enerjisi alamadığında koçan bağlama yeteneğini kaybeder ve koçanlar küçük veya boş kalır.

Sulama koçan doluluğunu nasıl etkiler?

Tozlanma dönemindeki sulama, koçan püsküllerinin vaktinde çıkmasını ve polenle buluşmasını sağlar; dane dolumundaki sulama ise danelerin iri ve ağır olmasını sağlayarak koçanı tam doldurur.

Tepe püskülü çıktığı halde mısır neden boş kalır?

Eğer tepe püskülü çıktığı halde koçan boşsa, muhtemelen kuraklık nedeniyle koçan püskülü çıkışı gecikmiş ve polen dökümü bittikten sonra püskül çıktığı için döllenme gerçekleşmemiştir.