Mısır Neden Kurur?

Mısır tarlasında hasada doğru ilerlerken bitkilerin vaktinden önce sararıp kuruması, her çiftçinin korkulu rüyasıdır. "Daha taneler tam dolmadı, neden kurudu bu mısır?" sorusu, genellikle ya yanlış sulama ya da toprak altından gelen sinsi bir hastalığın işaretidir. Mısır bitkisi, boylu boslu ve gösterişli yapısına rağmen aslında çevre şartlarına karşı oldukça hassas bir dengede yaşar. Bitkinin kuruması bazen basit bir susuzluk, bazen de kökleri saran bir çürüklükten kaynaklanabilir. Verimin tarlada kalmaması için bu kurumanın nedenini erkenden teşhis etmek ve doğru müdahaleyi yapmak hayati önem taşır.

Su Stresi ve Kuraklık

Mısır, gelişim evrelerinde adeta suya obur bir bitkidir. Yapılan araştırmalar, sadece 1 kilogram dane mısır üretmek için bitkinin toprak ve havadan yaklaşık 750 ile 900 litre arasında su tükettiğini göstermektedir. Bu yüksek su ihtiyacı karşılanmadığında bitki hızla kurumaya başlar.

Su stresinden kaynaklanan kurumanın kendine has belirtileri vardır:

• Alttan Başlayan Solma: Susuzluk mısırda ilk olarak en alt yapraklarda kendini gösterir. Yapraklar önce pörsür, sonra kıvrılarak "V" şeklini alır ve en sonunda buruşarak kurur.
• Genç Yaprak Kayıpları: Eğer kuraklık sürekli bir hal alırsa, mısırın en üstündeki taze yapraklar da ölür ve sonunda tepe püskülü tamamen zarar görür.
• Boy Kısalığı: Tepe püskülü daha oluşmadan yaşanan su sıkıntısı, bitkinin boylanmasını durdurur ve cüce kalmasına neden olur.
• Kritik Dönemler: Mısırın su ihtiyacı bakımından en hassas olduğu dört dönem vardır; çimlenme (bkz. Mısır Ekimi Nasıl Yapılır?), sapa kalkma, çiçeklenme ve dane dolumudur. Özellikle çiçeklenme döneminde yaşanan 1-2 günlük kısa bir susuzluk bile bitkinin erken kurumasına ve verimin %20 düşmesine yol açabilir.

Kök ve Sap Çürüklüğü

Bazen tarlada su olmasına rağmen mısırların haşlanmış gibi aniden kuruduğu görülür. Bu durum genellikle kök veya sap çürüklüğüne işaret eder. Mısır, taban suyu yüksek olan ve suyun tarlada göllenip kaldığı drenajı kötü topraklardan hiç hoşlanmaz.

Kök ve sap çürüklüğü mısırı şu şekillerde kurutur:

• İletim Tıkanıklığı: Kök bölgesine yerleşen mantari hastalıklar, bitkinin topraktan aldığı suyu yukarı taşıyan boruları (iletim demetlerini) tıkar. Bu olduğunda, bitki aslında suyun üzerinde dursa bile susuzluktan kurur.
• Erken Kuruma: Hastalıklı bitkiler sağlam olanlardan çok daha önce sararır ve saplar gevşek bir yapı alarak içleri boşalır.
• Hasat Kayıpları: Sap çürüklüğü olan tarlalarda mısırın kurumasıyla birlikte saplar zayıflar. Bu da en küçük bir rüzgarda mısırların yere yatmasına (devrilmesine) neden olarak biçerdöverin mahsulü almasını imkânsız hale getirir.

Yaprak Hastalıkları (Yanıklık ve Pas)

Mısırın yaprakları, bitkinin güneş enerjisini kullanarak dane ürettiği fabrikalarıdır. Bu fabrikalar hastalıklar nedeniyle hasar gördüğünde bitki beslenemez ve kurumaya başlar.

Ülkemizde en sık görülen ve bitkiyi kurutan hastalıklar şunlardır:

• Mısır Yaprak Yanıklığı: Yapraklar üzerinde büyük, kahverengi ve kurumuş lekeler oluşturur. Bu lekeler birleştiğinde tüm yaprak kurumuş bir görünüm alır.
• Mısır Pası: Yapraklarda püstül adı verilen küçük kabarcıklar oluşturarak bitkinin öz suyunu tüketir ve vaktinden önce kurumasına yol açar.
• Mısır Rastığı: Sadece yaprakta değil, koçanda ve tepe püskülünde de görülen bu hastalık, bitki dokusunu bozarak genel bir kurumayı tetikler.

Aşırı Sıcak ve Rüzgar

Mısır sıcak iklim tahılı olsa da, hava sıcaklıkları mısırın biyolojik sınırlarını aştığında kurumalar başlar. Mısır için en ideal gelişme sıcaklığı 30-35 °C arasıdır.

• Tepe Yaprak Yanması: Kuraklığın yanında ani ısı değişimleri yaşandığında mısırın en üstteki birkaç yaprağı yanarak ölür.
• Fotosentezin Durması: Güneş enerjisinin çok yüksek olduğu ve nemin %50'nin altına düştüğü aşırı sıcak günlerde, bol ışık alan tepe yapraklarında fotosentez tamamen durur ve yapraklar kavrulur.
• Kök Ölümü: Hava sıcaklığı 32 °C'yi geçtiğinde kök uzaması yavaşlar, 40 °C'ye ulaştığında ise toprağın içindeki genç köklerde ölümler meydana gelebilir. Kökü ölen bitki ise kaçınılmaz olarak kurur.

Doğal Olgunlaşma ile Karıştırmamak

Tarladaki her kuruma bir felaket değildir. Mısırın hasat zamanı yaklaştığında bitkinin doğal olarak kuruması istenir. Hasat olgunluğuna gelen mısırda görülen belirtiler şunlardır:

• Koçan Kavuzlarının Kuruması: Danelerin üzerini saran kabukların kuruması ve renginin açılması doğal bir süreçtir.
• Siyah Leke (Kara Tabaka): Mısır danesinin bitkiye bağlandığı yerde siyah bir leke oluşması, bitkinin artık gelişmesini tamamladığını (fizyolojik olum) gösterir. Bu dönemde mısır %35 nem içerir ve yavaş yavaş kuruması normaldir.
• Dane Sertleşmesi: Daneler sertleşip çeşide özgü rengini aldığında bitki artık kurumaya geçebilir.

Eğer kuruma alt yapraklardan başlayarak yavaş yavaş yukarı çıkıyorsa ve daneler dolmuşsa bu olgunlaşmadır; ancak mısır henüz diz boyundayken veya çiçeklenme dönemindeyken kuruma belirtileri varsa bu bir problemdir.

Ne Yapılmalı?

Mısırın vaktinden önce kurumasını önlemek ve tarlayı kurtarmak için şu adımlar izlenmelidir:

1. Zamanında Sulama: Özellikle çiçeklenme ve tane doldurma dönemlerinde bitkiyi asla susuz bırakmamak gerekir. Toprak nemi sabah kontrolleri ile takip edilmeli, yapraklar kıvrılmaya başlamadan sulama yapılmalıdır.
2. Toprak Hazırlığı ve Drenaj: Kök ve sap çürüklüğünü önlemek için tarlada suyun birikmesini engelleyecek drenaj kanalları açılmalıdır. Sonbaharda yapılan 20-25 cm derinliğindeki pullukla sürüm, toprağın havalanmasını ve köklerin sağlıklı büyümesini sağlar.
3. Dayanıklı Çeşit Seçimi: Bölgenizdeki hastalıklara ve sıcaklığa dayanıklı, yerli mısır çeşitleri tercih edilmelidir. Sertifikalı tohum kullanımı, başlangıçta hastalık riskini en aza indirir.
4. Münavebe (Ekim Nöbeti): Üst üste mısır ekmek, topraktaki hastalık yükünü artırır. Toprak yapısını düzenlemek ve hastalıkları kırmak için mısırdan sonra baklagil yem bitkileri ekilmesi tavsiye edilir.
5. Gübreleme Dengesi: Azotlu gübrelerin yarısını ekimle, diğer yarısını ise bitki 40-50 cm olduğunda (boğaz doldurma sırasında) vererek bitkinin direncini artırmalısınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Mısır alttan neden kurur?

Mısırın alt yapraklardan itibaren kuruması genellikle su stresinden (kuraklık) veya azot gibi hareketli besin maddelerinin eksikliğinden kaynaklanır.

Kuruma hastalık mı susuzluk mu?

Eğer yapraklar sadece kıvrılıp buruşuyorsa genellikle susuzluktur; ancak yapraklarda büyük kahverengi lekeler veya sap içinde kararmalar varsa bu kök/sap çürüklüğü veya yaprak yanıklığı hastalığıdır.

Kuruyan mısır kurtarılır mı?

Eğer kuruma sadece su stresine bağlıysa ve bitki henüz ölmemişse acil sulama ile toparlanabilir; fakat kök çürüklüğü gibi mantari hastalıklar ilerlemişse bitkiyi kurtarmak zordur.

Fazla su mısırı kurutur mu?

Evet, drenajı bozuk tarlalarda mısırın ayakları suda kalırsa kökler havasız kalıp çürür ve bitki suyu yukarı taşıyamadığı için aniden kurur.

Tepe püskülü kurursa ne olur?

Sürekli kuraklık nedeniyle tepe püskülü zarar görürse döllenme gerçekleşmez ve mısır tane bağlamaz, bu da doğrudan verim kaybı demektir.