Kabak Çeşitleri: Sakız, Bal, Kestane ve Çerezlik Kabak

Türkiye'de yetiştirilen kabaklar yazlık, kışlık ve süs kabakları olarak üç gruba ayrılır. Yazlık kabaklar (Cucurbita pepo) sakız kabağı ve çerezlik kabağı kapsar; kışlık grupta bal kabağı (Cucurbita moschata) ve kestane kabağı (Cucurbita maxima) bulunur. Grupları ayıran temel fark, meyvenin taze mi yoksa tam olgun mu hasat edildiği ve ne kadar saklanabildiğidir.

Yazlık ve Kışlık Kabak Farkı

• Yazlık kabak: Meyve ham, 10-25 cm boyda hasat edilir; 5-10 °C'de en fazla 10 gün saklanır.
• Kışlık kabak: Meyve tam olgunlukta, kabuk sertleşince hasat edilir; kış boyunca depolanabilir.
• Yazlık kabak bitkisi genellikle bodur ve tek gövdelidir; kışlık kabak uzun kollar atar.
• Yazlık kabakta sezon boyunca 10-16 hasat yapılır; kışlıkta hasat bir defadır.

Sakız Kabağı

Sakız kabağı, ince ve uzun, açık yeşil meyveli yazlık kabaktır; zucchini tipiyle birlikte taze sebze olarak tüketilen en yaygın kabaktır. Fide dikiminden 30-40 gün sonra hasat başlar, meyve günaşırı toplanır. Açıkta dekara 4-6 ton, örtü altında 6-12 ton verim alınır. Erkenci yetiştiricilikte tercih edilen tiplerdendir. Ege ve Akdeniz'de örtü altında kışın da yetiştirilir.

Çerezlik (Çekirdek) Kabak

Çerezlik kabak da Cucurbita pepo türündendir; farkı meyvenin çekirdeği için tam olgunlukta hasat edilmesidir. İç Anadolu'da kıraçta da yetişir ve dekara 60-150 kg kuru çekirdek verir. Kabuklu ve kabuksuz çekirdekli tipleri vardır. Yöresel tipler olarak Ürgüp Sivrisi, Hanım Tırnağı ve Çerçeveli öne çıkar. Nevşehir, Aksaray, Tomarza ve Kazımkarabekir kabak çekirdekleri coğrafi işaretlidir.

Bal Kabağı

Bal kabağı (Cucurbita moschata) uzun silindirik, yuvarlak veya basık yuvarlak, dilimli meyveli bir kışlık kabaktır. Kabuk rengi beyaz-gri tonlardan turuncuya kadar değişir, eti sarı-turuncu ve sert yapılıdır. Kabak tatlısı, reçel, yemek, börek ve gözlemede kullanılır. Coğrafi işaretli örnekler:

• Hatay beyaz bal kabağı: 60 kg'a kadar meyve, et kalınlığı en fazla 8 cm.
• Kızılinler bal kabağı (Eskişehir): 20 kg'ın üzerinde meyve, briks en az yüzde 5.
• Bolu bal kabağı: Orta irilikte, 2,8-3,5 kg; ortalama et kalınlığı 24,3 mm.

Kestane Kabağı

Kestane kabağı (Cucurbita maxima) kışlık kabakların bir diğer türüdür. Meyveleri genellikle yuvarlak-basık, kabuğu koyu yeşil veya turuncu, eti kuru ve unlu yapıdadır; pişince kestaneyi andıran tadından adını alır. Yaprak yapısıyla da bal kabağından ayrılır: bal kabağı ve kışlık kabaklarda yaprak üç parçalı ve az lobludur, kestane kabağında farklı bir yaprak yapısı görülür. Yetiştirme tekniği bal kabağına benzer: geniş aralık, tam olgunlukta hasat ve kuru serin depolama.

Süs Kabakları

Süs kabakları renkli, şekilli ve çoğunlukla yenmeyen küçük meyveleriyle dekorasyon amaçlı yetiştirilir. Sonbahar süslemelerinde ve el sanatlarında kullanılır. Tarla üretiminde payı küçüktür.

Çeşit Seçiminde Bakılacaklar

• Ürünün satılacağı pazar: taze sebze, tatlılık, çerez veya tohum.
• Bölgenin yaz süresi: Kışlık kabaklar 4 ay ve üzeri sıcak dönem ister.
• Su imkânı: Sakız kabağı sık sulama ister; çerezlik kabak kıraçta yetişir.
• Hastalık durumu: Virüs ve küllemeye dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.
• Tohum kaynağı: Hibrit tohum her yıl alınmalı; yerel tiplerde tohum karışmasına dikkat edilmelidir.

Kabak türleri birbiriyle tozlaşabildiği için tohum ayıracak üretici farklı kabakları yan yana ekmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kabak çeşitleri nelerdir?

Yazlık (sakız, çerezlik), kışlık (bal, kestane) ve süs kabakları olarak üç gruba ayrılır.

Bal kabağı ile kestane kabağı aynı mı?

Hayır. Bal kabağı Cucurbita moschata, kestane kabağı Cucurbita maxima türündendir; meyve ve et yapıları farklıdır.

Çerezlik kabak ile sakız kabağı aynı tür mü?

Evet, ikisi de Cucurbita pepo'dur. Sakız kabağı taze, çerezlik kabak ise çekirdeği için olgunlaşınca hasat edilir.

Hangi kabak uzun süre saklanır?

Bal ve kestane kabağı gibi kışlık kabaklar tam olgun hasat edildiği için kış boyunca saklanabilir.

Kabak çekirdeği hangi kabaktan çıkar?

Çerez çekirdeği çoğunlukla çerezlik kabaktan çıkar. Ege'de bal kabağı çekirdeği de çerez olarak tüketilir.