Fiğ Tahıl Karışımı: Neden Birlikte Ekilir?

Fiğ tek başına ekildiğinde ince ve sarılıcı gövdeleri nedeniyle yatabilir. Arpa, yulaf veya buğday gibi tahıllar destek bitkisi olarak kullanıldığında fiğin tutunmasına yardım eder ve biçimi kolaylaştırabilir. Karışımın amacı tahıl miktarını artırmak değil, fiğle tahıl arasında dengeli bir örtü oluşturmaktır.

Fiğ yetiştiriciliğinin ekimden hasada tüm aşamalarını tek yerde görmek için fiğ yetiştiriciliği rehberimize göz atabilirsiniz.

Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünün Kubilay 82 fiğ çeşidiyle yaptığı çalışmada arpa ve yulaf destek bitkisi olarak incelenmiştir. Araştırmada bildirilen oranlar belirli çeşit ve koşullara aittir; her karışıma doğrudan uygulanmamalıdır.

Karışık Ekimin Amacı

Fiğ-tahıl karışımının temel nedeni, fiğin tek başına ekildiğinde yatma ve hasat güçlüğü yaşamasıdır. Tahıl dik gövdesiyle fiziksel dayanak sağlar. Böylece fiğin tarlada daha dik kalmasına ve biçim makinesinin ürünü daha rahat toplamasına yardımcı olabilir.

Karışım ayrıca farklı bitki gruplarını aynı yem ürününde buluşturur. Fiğ baklagil karakteri ve yapraklı aksamıyla, tahıl ise gövde ve enerji bileşeniyle katkı sağlar. Gerçek yem değeri hasat dönemi, karışım oranı, kurutma ve analizle anlaşılır; yalnız tür adına bakarak rasyon hesabı yapılmaz.

Fiğin Yatma Sorunu ve Tahılın Desteği

Fiğin sarılıcı sülükleri çevredeki bitkilere tutunabilir; çevrede destek yoksa gövdeler yere yatabilir. Yatan ürünün biçimi yavaşlar, alt kısımdaki bitki toprağa ve neme temas ederek kirlenebilir. Yağışlı dönemde kuruma da gecikebilir.

Arpa, yulaf veya buğday destek olabilir; fakat tahılın fiği aşırı gölgelemesi ters etki yaratır. Ege Enstitüsünün Kubilay 82 çalışması destek bitkisi oranının belirli deneme koşullarında yüzde 20'yi aşmamasını önermiştir. Bu oranı tüm tür ve çeşitler için genel kural saymayın; yerel denemeye göre ayarlayın.

Protein ve Enerji Dengesi

Fiğ ve tahılın karışık yetişmesi, yem içeriğinde baklagil ve buğdaygil bileşenlerini bir araya getirir. Bu durum hayvan beslemede tek yönlü yem kullanımını azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak protein ve enerji düzeyleri hasat zamanı, bitki oranı, tür, kurutma ve depolama koşullarına göre değişir.

Karışım otunu rasyona eklerken laboratuvar analizini kullanın. Hayvanın türü, canlı ağırlığı, süt veya büyüme dönemi ve diğer yemler göz önünde bulundurulmalıdır. İyi görünen bir tarla, her zaman besin analizi bakımından dengeli yem anlamına gelmez.

Hangi Tahılla Karıştırılır?

Arpa, yulaf ve buğday fiğle karışımda kullanılabilen destek bitkileridir. Macar fiği için Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü broşürü arpa, buğday ve kışlık yulafı sayar. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünün fiğ denemesinde arpa ve yulaf ele alınmıştır. Tritikale de bazı yem karışımlarında kullanılsa da her bölge ve fiğ çeşidi için doğrulanmış tek bir norm yoktur.

Tahıl seçimini ekim takvimi, tohum bulunabilirliği, hasat zamanı ve kullanım amacına göre yapın. Karışımın tane büyüklükleri farklıysa mibzer akışını kontrol edin. Her bileşeni aynı hazneye koymak, tohumların ekim boyunca ayrışmasına ve tarlada düzensiz dağılıma neden olabilir.

Karışım Oranının Ot Kalitesine Etkisi

Fiğ oranı azaldıkça karışımın tahıl payı artar; tahılın aşırı baskın olması fiğin yaprak ve gövde gelişimini sınırlayabilir. Fiğ payı çok yüksek olduğunda ise yatma sorunu devam edebilir. Ege Enstitüsünün çalışmasında karışımların verim ve kalite yanıtı kullanılan fiğ çeşidine ve oranına bağlı olarak incelenmiştir.

Karışım oranını kilogramla vermek tek başına yeterli olmayabilir. Tohumların bin dane ağırlığı ve çimlenme gücü farklı olduğundan, aynı kilogram her türden eşit bitki sayısı oluşturmaz. Bölgesel normu ve tohumluk etiketini birlikte değerlendirin; ilk yıl küçük parsel denemesi yapıp fiğ/tahıl dengesini hasatta gözleyin.

Karışık Ekimde Hasat Zamanı

Ot için biçim zamanında fiğin ve tahılın gelişme evrelerini birlikte değerlendirin. Fiğ çiçeklenme başlangıcına yaklaşmışken tahıl çok olgunlaşırsa ürünün yapısı kabalaşabilir. Fiğ ve tahılın gelişimi farklıysa karışımın tamamı için en uygun kalite-verim dengesini belirlemek gerekir.

Silaj amaçlı biçimde kuru madde ve soldurma ihtiyacı da değerlendirilir. Çok yaş materyal siloda sızıntı ve istenmeyen fermantasyon riskini artırabilir. Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Merkezi, Türkiye'de arpa-fiğ, buğday-fiğ ve tritikale-fiğ karışımlarının silaj amacıyla kullanıldığını belirtir; hasat ve silolama yönetimi ürüne göre yapılmalıdır.

Saf Fiğ ve Karışık Ekimde Sık Hatalar

Saf fiğ ekimi dane üretimi veya özel bir üretim amacı için tercih edilebilir. Ot üretiminde ise yatma riski hesaba katılmalı ve biçim makinesinin çalışma koşulları düşünülmelidir. Karışım kullanmak her zaman daha yüksek verim sağlar diye bir garanti yoktur.

• Tahıl oranını fiğin destek ihtiyacından fazla artırmak.
• Fiğ ve tahılı aynı tohum normuyla değerlendirmek.
• Karışım tohumlarını mibzerde ayırmadan ekmek ve dağılımı denetlememek.
• Biçim kararını fiğin gelişmesini görmeden yalnız tahılın evresine göre vermek.
• Yem analizini yapmadan karışımı dengeli rasyon kabul etmek.

Her sezon ekim oranı, çıkış, yatma durumu ve hasat saatini kaydedin. Böylece tarlanızda hangi tahılın fiğe daha iyi dayanak olduğunu görebilirsiniz. Çeşit, sıra düzeni ve ekim zamanı değiştiğinde önceki sezonun sonucu aynı kalmayabilir.

Karışımda yatma azaldı mı sorusunu tarlada farklı noktalardan gözleyin. Sadece sıra başındaki bitkilere bakmak yeterli değildir; toprak nemi, ekim derinliği ve güneş alma durumu değiştikçe fiğ-tahıl oranı da parsel içinde değişebilir. Ekimden sonra küçük bir deneme şeridini işaretleyip çıkış, bitki boyu ve biçim kolaylığını kaydedin. Bu yöntem, tüm tarlayı bir varsayıma göre ekmekten daha çok bilgi sağlar.

Tohumları ayrı haznelerden vermek, karışımın ekim boyunca daha dengeli dağılmasını sağlayabilir. Tohum boyutu ve şekli farklı olduğu için birlikte karıştırılıp tek hazneye konan tohumlar titreşim sırasında ayrışabilir. Mibzerin dağıtımını ekimden önce kontrol edin; ekilen alanın başında ve sonunda fiğ ile tahıl çıkışını karşılaştırın.

Karışık ot biçildikten sonra tahıl ve fiğ payını tahmin etmek için tarladan temsil edici örnek alın. Böylece yemin rasyondaki karşılığını değerlendirmek kolaylaşır. Silaj düşünülüyorsa kuru madde, doğrama, soldurma ve sıkıştırma baştan planlanmalıdır. Ot amacıyla karışım yapmak ile dane üretimi için fiğ yetiştirmek aynı hasat düzenini gerektirmez.

Karışım planını yalnız tohum alırken değil, hasat ve yemleme aşamasında da sürdürün. Tarlada yatma oranı düşük olsa bile biçim makinesinin fiğ gövdelerini toplayıp toplayamadığını kontrol edin. Kıyılmış veya balyalanmış ürünün depoda ayrışıp ayrışmadığını izleyin. Bir sonraki sezon oran değişikliği yapacaksanız tek seferde büyük değişim yerine küçük bir alanda karşılaştırma yapın; böylece sonuç üzerinde hangi kararın etkili olduğunu görebilirsiniz.

Kaynaklar

• Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü – Yem Bitkileri araştırmaları
• Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Merkezi – Silaj ve yem bitkileri
• Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Macar Fiği Yetiştiriciliği

Sıkça Sorulan Sorular

Fiğ neden tahılla karıştırılır?

Fiğin yatma riskini azaltıp bitkiye dayanak sağlamak ve biçimi kolaylaştırmak için tahılla karışık ekim tercih edilir.

Fiğ arpa mı yulaf mı ile ekilir?

Her ikisi de kullanılabilir. Yerel ekim takvimi, çeşidin gelişimi ve hasat hedefinize göre karar verin.

Karışım oranı ne olmalı?

Fiğ çeşidi ve tohumluk kalitesi ile tahıl türüne göre değişir. Araştırma değerleri kendi koşuluna özgüdür; yerel norm alın.

Karışık ekimde hasat ne zaman yapılır?

Ot için fiğ ve tahılın gelişme evrelerini birlikte izleyip kalite ve ürün miktarı arasında uygun denge oluştuğunda biçin.

Saf fiğ ekilir mi?

Evet, özellikle dane veya özel üretim amacıyla ekilebilir. Ot üretiminde yatma ve hasat güçlüğünü hesaba katın.