کاشت زنجبیل در گلدان و باغچه؛ آموزش قدم به قدم
کاشت زنجبیل در گلدان و باغچه: انتخاب ریزوم، جوانهزنی، خاک، عمق کاشت، آبیاری، کوددهی، خاکدهی پای بوته، برداشت زنجبیل تازه و نگهداری آن.
کاشت زنجبیل در خانه ساده است: یک تکه زنجبیل تازه، سفت و با جوانههای (چشمهای) پیدا را چند هفته در جای گرم جوانهدار میکنید، بعد آن را بهصورت افقی و چند سانتیمتر زیر خاکی سبک و پرمواد مغذی میکارید. زنجبیل گرما، نیمسایه و رطوبت یکنواخت میخواهد ولی آب ماندگی را تحمل نمیکند. چون سرما و یخبندان را تاب نمیآورد، در بیشتر مناطق ایران بهتر است در گلدان، گلخانه یا فقط در ماههای گرم در باغچه کاشته شود.
زنجبیل (Zingiber officinale) در واقع ریشه نیست، بلکه ساقهای زیرزمینی است که به آن ریزوم میگویند. به گفته مرکز ملی بهداشت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH)، زنجبیل بومی مناطق گرم آسیاست و امروزه در آمریکای جنوبی، آفریقا و خاورمیانه هم کشت میشود. پس باید با آن مثل یک گیاه گرمسیری رفتار کرد.
خبر خوب این است که حتی تابستان کوتاه هم برای برداشت کافی است. انجمن کشاورزان و باغبانان ارگانیک ایالت مین آمریکا (MOFGA) تجربه کشاورزانی را که در آن منطقه سرد زنجبیل کاشتهاند جمعآوری کرده است. این راهنما همان روش را برای گلدان، بالکن و باغچه خانگی توضیح میدهد.
فهرست مطالب
- آیا میتوان زنجبیل را در ایران کاشت؟
- برای کاشت چه زنجبیلی انتخاب کنیم؟
- زنجبیل را چطور جوانهدار کنیم؟
- کاشت زنجبیل در گلدان چگونه است؟
- زنجبیل را در باغچه چطور بکاریم؟
- زنجبیل را چطور آبیاری و کوددهی کنیم؟
- زنجبیل چه زمانی برداشت میشود؟
- کاشت زنجبیل در آب ممکن است؟
آیا میتوان زنجبیل را در ایران کاشت؟
بله، زنجبیل را میتوان در ایران کاشت، ولی چون یخبندان را تحمل نمیکند، در بیشتر مناطق کشت آن در فضای باز فقط در فصل گرم ممکن است. مطمئنترین راه، کاشت در گلدان، گلخانه یا تونل پلاستیکی است؛ در مناطق مرطوب و معتدل شمال کشور شرایط برای کشت تابستانه مساعدتر است.
نمونه ایالت مین آمریکا آموزنده است. به گزارش MOFGA، کشاورزان آنجا زنجبیل را از نیمه مارس (اسفند) در جای گرم جوانهدار کرده، اوایل ژوئن (خرداد) در تونل پلاستیکی کاشته و از اواخر سپتامبر تا اکتبر (مهر) برداشت کردهاند. یعنی اگر زود در خانه شروع کنید و بعد به بیرون ببرید، حتی با تابستان کوتاه هم محصول میگیرید.
نکته کلیدی دمای خاک است. به نقل از تأمینکننده زنجبیل بذری که MOFGA معرفی کرده، دمای خاک برای کاشت باید دستکم ۵۰ درجه فارنهایت، یعنی حدود ۱۰ درجه سانتیگراد باشد.
برای کاشت چه زنجبیلی انتخاب کنیم؟
برای کاشت، زنجبیلی تپل، سفت، با پوست صاف و چشمهای زردرنگ کاملاً پیدا انتخاب کنید. هر جوانه از یکی از همین چشمها بیرون میآید و تکه بدون چشم جوانه نمیزند.
دو راه برای تهیه زنجبیل دارید:
- زنجبیل بذری: تکههایی که مخصوص کاشت فروخته میشوند؛ مطمئنترین انتخاب است.
- زنجبیل میوهفروشی یا بازار: زنجبیل تازه بازار هم میتواند جوانه بزند، ولی بعضی از آنها مدت طولانی انبار شده یا فرآوری شدهاند و دیر یا اصلاً جوانه نمیزنند. تازهترین و سفتترین تکه را با بیشترین چشم انتخاب کنید.
ریزومهای بزرگ را با چاقوی تمیز به تکههای ۳ تا ۵ سانتیمتری تقسیم کنید، طوری که هر تکه یک یا دو چشم داشته باشد. بگذارید سطح برش یکی دو روز خشک شود تا خطر پوسیدگی کم شود. بسیاری از باغبانان زنجبیل بازار را پیش از جوانهدار کردن یک شب در آب ولرم میخوابانند.
زنجبیل را چطور جوانهدار کنیم؟
زنجبیل را پیش از کاشت چند هفته در جای گرم و کمی مرطوب نگه میدارند تا جوانه بزند. این کار بهویژه در مناطق خنک، زمان رسیدن به برداشت را کوتاه میکند، چون زنجبیل در ابتدا بسیار کند رشد میکند.
در مزرعهای که MOFGA توصیف کرده، تکههای زنجبیل در سینیهای نشاء سوراخدار، کنار هم و بهصورت افقی در یک لایه چیده شده، رویشان با خاک گلدان پوشانده شده و در دمای ۷۵ درجه فارنهایت، یعنی حدود ۲۴ درجه سانتیگراد نگه داشته شدهاند. زنجبیل چهار هفته در این جعبه گرم ماند. تأمینکننده بذر برای این مرحله بستری بدون خاک مانند کوکوپیت را پیشنهاد میکند.
در خانه اینطور عمل کنید:
- یک ظرف کمعمق را با کوکوپیت یا خاک نشاء مرطوب پر کنید.
- تکهها را افقی و با چشمهای رو به بالا بچینید و ۲ تا ۳ سانتیمتر رویشان را بپوشانید.
- ظرف را در جایی همیشه گرم، مثلاً روی یخچال یا نزدیک بخاری بگذارید.
- بستر را مرطوب ولی نه خیس نگه دارید؛ زنجبیل در خاک سرد و خیس میپوسد.
- پس از چند هفته جوانههای سبز شبیه نی بامبو ظاهر میشوند.
صبور باشید. به نقل MOFGA، یکی از کشاورزان فکر میکرد محصولش به جایی نمیرسد چون خیلی کند رشد میکرد، ولی گیاه بیشتر رشد خود را در اواخر فصل انجام داد.
کاشت زنجبیل در گلدان چگونه است؟
برای کاشت زنجبیل در گلدان، از گلدانی پهن با عمق متوسط و سوراخ زهکشی، خاکی سبک و پرمواد مغذی و جایی گرم و نیمسایه استفاده کنید. ریزومها بیشتر به پهلو رشد میکنند تا به عمق، پس پهنای گلدان از عمق آن مهمتر است.
گلدان: دستکم ۳۰ سانتیمتر قطر؛ یک گلدان مستطیلی بالکن برای چند تکه عالی است.
خاک: زنجبیل آب ماندگی را دوست ندارد ولی پرنیاز است. خاک گلدان مرغوب را با مقدار زیادی کمپوست یا کود دامی پوسیده مخلوط کنید و خاک سنگین را با کمی پرلیت یا ماسه سبک کنید.
کاشت: چند سانتیمتر خاک ته گلدان بریزید، تکههای جوانهدار را افقی و با جوانه رو به بالا بگذارید و چند سانتیمتر خاک رویشان بریزید.
نور: زنجبیل گرما و نور را دوست دارد ولی آفتاب تند ظهر را نه. به گزارش MOFGA، در گرمای طولانی جنوب آمریکا بوتههایی که کم آبیاری شده بودند پژمرده شدند و فقط با سایهبان و آبیاری بیشتر بهبود یافتند. جایی با آفتاب صبح و سایه بعدازظهر ایدهآل است.
افزودن خاک: وقتی ریزومها متورم شدند و «شانههای» صورتیشان از خاک بیرون زد، چند سانتیمتر خاک یا کمپوست روی آنها اضافه کنید.
زنجبیل را در باغچه چطور بکاریم؟
در باغچه، زنجبیل را مثل سیبزمینی در شیارها میکارند و با رشد بوته، پای آن خاک میدهند. MOFGA دقیقاً همین شباهت را یادآوری میکند: زنجبیل هم مثل سیبزمینی به وجین و خاکدهی پای بوته نیاز دارد.
اندازههای مزرعه مین:
| مرحله | روش |
|---|---|
| آمادهسازی خاک | افزودن کمپوست |
| عمق شیار | ۶ اینچ (حدود ۱۵ سانتیمتر) |
| فاصله ردیفها | ۳۰ اینچ (حدود ۷۵ سانتیمتر) |
| فاصله روی ردیف | ۵ اینچ (حدود ۱۳ سانتیمتر)؛ مزرعهای در کنتاکی با فاصله ۱۲ اینچ (حدود ۳۰ سانتیمتر) محصول خوبی گرفت |
| پوشاندن | چند اینچ خاک روی تکهها |
| خاکدهی | ۴ اینچ (حدود ۱۰ سانتیمتر) خاک وقتی شانههای صورتی پیدا شد |
در باغچه خانگی لازم نیست این اعداد را دقیق رعایت کنید. یک گوشه گرم و دور از باد با سایه بعدازظهر برای چند بوته کافی است. مالچ پلاستیکی سیاه یا یک تونل ساده خاک را گرمتر میکند.
زنجبیل را چطور آبیاری و کوددهی کنیم؟
زنجبیل را منظم ولی با اندازه آبیاری کنید؛ خاک باید مرطوب بماند و آب در آن نایستد. به تعبیر تأمینکنندهای که MOFGA نقل میکند، زنجبیل «پای خیس را دوست ندارد ولی آبیاری خوب را دوست دارد» و نباید زیاد آبیاری شود.
مزرعهای در کنتاکی بیشتر تابستان هفتهای سه بار آبیاری کرده است، اما MOFGA تأکید میکند که هر کشاورز باید برنامه را با منطقه و خاک خودش تنظیم کند. در گلدان، آزمون انگشت بهترین راه است: وقتی ۲ تا ۳ سانتیمتر بالایی خاک خشک شد، آب بدهید.
زنجبیل گیاهی پرنیاز است. تأمینکننده بذر توصیه میکند در هر بار خاکدهی، کود آلی داده شود و میگوید دور دوم و سوم خاکدهی و کوددهی عملکرد را بالا میبرد. کشاورز مین هم بعداً فهمید که محصولش به مواد مغذی و احتمالاً آب بیشتری نیاز داشته است.
زنجبیل چه زمانی برداشت میشود؟
زنجبیل را میتوان به دو شکل برداشت کرد: اواخر تابستان بهصورت زنجبیل تازه (جوان) با پوست نازک و نوکهای صورتی، یا دیرتر، وقتی برگها زرد شدند، بهصورت زنجبیل رسیده با پوست ضخیمتر. در مناطق سرد باید پیش از نخستین یخبندان برداشت کرد.
به گزارش MOFGA، زنجبیلی که در ژوئن در مین کاشته شده بود از اواخر سپتامبر تا اکتبر بهصورت زنجبیل جوان برداشت شد. زنجبیل جوان پوست سفید و نازکی با نقاط صورتی دارد و اگر عملآوری شود، به زنجبیل طلاییرنگی که در بازار میبینیم تبدیل میشود.
برداشت با چنگک باغبانی و تا حد ممکن از عمق زیر بوته انجام میشود. ریشهها و ساقههای سبز بریده و ریزوم با آب بهآرامی شسته میشود. به گزارش MOFGA، تأمینکننده بذر بهطور میانگین ۸ برابر وزن کاشتهشده محصول ذکر میکند، ولی مزرعه مین حدود ۳ برابر برداشت کرد.
در گلدان لازم نیست کل بوته را دربیاورید؛ خاک کنار را کنار بزنید، تکهای از ریزوم را ببرید و بگذارید گیاه به رشد ادامه دهد.
کاشت زنجبیل در آب ممکن است؟
زنجبیل در ظرف آب کمعمق اغلب جوانه میزند، ولی در آب محصول واقعی نمیدهد. آب مواد مغذی ندارد و زنجبیل گیاهی پرنیاز است.
از آب فقط برای بیدار کردن تکه زنجبیل استفاده کنید: وقتی جوانه سبز و ریشههای کوچک ظاهر شد، آن را به گلدانی با خاک غنی منتقل کنید. آب را هر یکی دو روز عوض کنید تا بو نگیرد.
زنجبیل را چطور نگهداری کنیم؟
زنجبیل تازه مدت کوتاهی در یخچال و چند ماه در فریزر میماند. به گزارش MOFGA، کشاورزان مین تکههای مادری را برای مصرف خانگی فریز کردهاند.
- یخچال: بدون پوستکندن، پیچیده در دستمال کاغذی، در ظرف دربسته.
- فریزر: کامل یا رندهشده در قالب یخ.
- خشک کردن: برشهای نازک در سایه یا با حرارت کم، مناسب دمنوش.
برای استفاده از محصولتان، طرز تهیه دمنوش زنجبیل را در مطلب دیگر ما ببینید.
پرسشهای متداول
آیا زنجبیل میوهفروشی را میتوان کاشت؟
بله، زنجبیل بازار را میتوان کاشت، به شرطی که تازه، سفت و دارای چشمهای پیدا باشد. بعضی زنجبیلهای بازار مدت طولانی انبار شده یا فرآوری شدهاند و دیر جوانه میزنند. یک شب خواباندن در آب ولرم و جوانهدار کردن در جای گرم شانس موفقیت را بالا میبرد.
زنجبیل بعد از چند روز جوانه میزند؟
زنجبیل در جای گرم معمولاً ظرف چند هفته جوانه میزند. در مزرعهای که MOFGA توصیف کرده، تکهها چهار هفته در حدود ۲۴ درجه سانتیگراد ماندند و بخشی جوانه زده و بقیه متورم و آماده جوانهزنی بودند. در سرما این زمان طولانیتر است.
زنجبیل آفتاب میخواهد یا سایه؟
زنجبیل گرما و نور را دوست دارد ولی آفتاب تند ظهر را نه. جایی با آفتاب صبح و سایه بعدازظهر بهترین است. به گزارش MOFGA، بوتههایی که در گرمای طولانی پژمرده شدند با سایهبان و آبیاری بیشتر بهبود یافتند.
زنجبیل در زمستان زنده میماند؟
زنجبیل یخبندان را تحمل نمیکند و در فضای باز مناطق سرد زمستان را نمیگذراند. پیش از نخستین یخبندان برداشت کنید یا گلدان را به اتاقی گرم ببرید. میتوانید یکی دو تکه سالم را نگه دارید و بهار دوباره بکارید.
زنجبیل را چقدر عمیق بکاریم؟
تکههای زنجبیل را افقی بکارید و چند سانتیمتر خاک رویشان بریزید. در مزرعهای که MOFGA توصیف کرده، کاشت در شیارهای حدود ۱۵ سانتیمتری انجام شد و با متورم شدن ریزومها حدود ۱۰ سانتیمتر دیگر خاک داده شد. در گلدان حدود ۵ سانتیمتر پوشش کافی است.
راهنماهای TarlaTapan بر توصیههای عملی و آزمودهشده در مزرعه تکیه دارند. برای اصلاحات و پیشنهادها به این نشانی بنویسید: info@tarlatapan.tr.