Mısırda Azotlu Gübre Ne Zaman ve Nasıl Atılır? Rehber

Mısır bitkisinin gelişim döngüsü içinde en çok ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin başında azot gelir. Mısırda azotlu gübre kullanımı, bitkinin hem yeşil aksamının sağlıklı büyümesi hem de tane veriminin yüksek olması için hayati bir öneme sahiptir. Mısır, doğası gereği hızlı büyüyen ve birim alandan yüksek miktarda ürün veren bir bitki olduğu için topraktaki azotu çok hızlı bir şekilde tüketir. Bu nedenle, doğru zamanda ve doğru yöntemle yapılmayan bir gübreleme, tarladaki tüm emeğin boşa gitmesine neden olabilir.

Mısırın Azot İhtiyacı Neden Yüksek?

Mısır, gelişim süreci boyunca topraktan en fazla besin kaldıran tahıl cinslerinden biridir. Yapılan hesaplamalara göre mısır bitkisi, her 100 kg dane verimi elde etmek için topraktan yaklaşık 2,5 kg saf azot kaldırmaktadır. Bitkinin boyunun 1 metreden 3-5 metreye kadar çıkabilmesi ve devasa bir yeşil kütle oluşturması bu yüksek ihtiyacın temel sebebidir.

Özellikle sapa kalkma ve çiçeklenme dönemlerinde bitki hücrelerinin hızla çoğalması için azotun varlığı şarttır.

Azotun Bölünerek Verilmesinin Önemi

Mısır tarımında verimi artıran en kritik tekniklerden biri azotu tek seferde değil, bitkinin ihtiyaç duyduğu dönemlere yayarak yani "bölerek" vermektir. Azot, toprakta çok hareketli bir elementtir ve tamamı ekimle birlikte verilirse, henüz bitki onu tüketemeden yağışlar veya sulama suyu ile yıkanarak kök derinliğinin altına inebilir.

Azotun bölünerek verilmesi şu avantajları sağlar:

Gübre kaybını en aza indirerek maliyeti düşürür.
Bitkinin en çok ihtiyaç duyduğu dönemde besine ulaşmasını sağlar.
Tuzluluk riskini azaltarak köklerin zarar görmesini engeller.
Yıkama ve buharlaşma riskine karşı bir sigorta görevi görür.

Genel uygulama olarak azotlu gübrelerin yarısı ekimle beraber "taban gübresi" olarak, kalan yarısı ise bitki belirli bir boya ulaştığında "üst gübre" olarak toprağa verilmelidir.

Ekimde Verilen Azot (Taban)

Mısır ekimi yapılırken ilk aşamada verilen azota "taban azotu" denir. Bu dönemde azotun tamamı değil, genellikle toplam ihtiyacın bir kısmı (yaklaşık yarısı) verilmelidir. Ekim dönemindeki azot, tohumun çimlenmesinden sonra genç fidelerin güçlü bir kök sistemi kurması ve ilk yapraklarını sağlıklı bir şekilde çıkarması için gereklidir.

Taban gübrelemesi yapılırken dikkat edilecek hususlar şunlardır:

Gübre, ilkbaharda tarla hazırlığının son aşamasında santrifüjlü makinelerle toprak yüzeyine serpilip kazayağı ile karıştırılabilir.
Daha etkili bir yöntem olarak, kombine ekim makineleri (mibzer) kullanılarak gübre tohumun yaklaşık 5 cm yanına ve altına gelecek şekilde bant halinde bırakılabilir.
Taban gübresi olarak genellikle içinde azotun yanı sıra fosfor ve potasyum da bulunan kompoze gübreler tercih edilir.
Eğer sonbaharda iyi yanmış çiftlik gübresi uygulanmışsa, toprağın yapısı iyileşeceği için kimyasal azot ihtiyacı bir miktar dengelenebilir.

Boylanma / Diz Boyu Döneminde Üst Gübre

Mısır bitkisi için en kritik azot uygulama zamanı, bitkinin boyunun 40-50 cm'ye ulaştığı, halk arasında "diz boyu" olarak bilinen dönemdir. Bu dönem, mısırın 8-10 yapraklı olduğu evreye denk gelir ve bitkinin sapa kalkma sürecinin başlangıcıdır.

Bu evrede azot verilmesinin önemi şunlardır:

Bitkinin hızlı sap büyümesi ve koçan taslağının oluşumu için gerekli enerjiyi sağlar.
Hızla artan besin ihtiyacını doğrudan karşılar.
Gelecekteki tane veriminin temelini atar.

Üst gübreleme işlemi genellikle ara çapa makineleri veya boğaz doldurma aletleri ile birlikte yapılır. Gübrenin sıra aralarına, bitkilerin yapraklarına ve büyüme noktalarına zarar vermeyecek şekilde dökülmesi ve ardından hemen toprakla kapatılması (boğaz doldurma) gerekir.

Tepe Püskülü Öncesi Son Azot Uygulaması

Mısırda son azot takviyesi, tepe püskülleri çıkmadan hemen önce veya yaprak kümesi içinden henüz görünmeye başladığı dönemde yapılabilir. Çiçeklenme dönemi, mısırın su ve besin ihtiyacının zirve yaptığı andır. Eğer bu dönemde bitki azot ve su stresi yaşarsa, döllenme başarısı düşer ve koçandaki tane sayısı azalır.

Bu dönemde yapılan uygulama genellikle şunları kapsar:

Sıvı gübreleme yöntemleri veya damlama sulama sistemleri kullanılarak azotun doğrudan kök bölgesine ulaştırılması sağlanır.
Tanelerin dolgunlaşması ve bin dane ağırlığının artması için bu son dokunuş çok önemlidir.

Ancak bitki çok boylandığı için bu evrede traktörle tarlaya girmek zordur; bu yüzden damlama sistemi olmayan tarlalarda azot uygulaması daha erken dönemde (8-10 yapraklı evre) tamamlanmalıdır.

Azot Fazlalığı ve Eksikliğinin Belirtileri

Tarladaki azotun dengesi, mısırın sağlığını doğrudan yansıtır. Gübre miktarını ayarlarken her zaman tarlanın geçmişini bilmek ve toprak analizine göre hareket etmek en doğrusudur, kesin doz için mutlaka ziraat mühendisine danışın.

Azot Eksikliği Belirtileri:

Bitkinin gelişiminde gözle görülür bir duraksama ve boyda kısalık (bodurluk) oluşur.
Alt yapraklardan başlayarak yaprak orta damarı boyunca V şeklinde sararmalar görülür.
Yapraklarda pörsüme, kıvrılma ve genel bir solgunluk hali hakimdir.
Koçanlar küçük kalır ve tane dolumu yetersiz olur.

Azot Fazlalığı Belirtileri:

Bitki aşırı derecede boylanır ancak sap yapısı zayıf kaldığı için yatmaya karşı hassaslaşır.
Bitki dokuları çok sulu ve gevşek olduğu için mısır kurdu ve yaprak yanıklığı gibi hastalıklara karşı direnci azalır.
Hasat zamanı gecikir, bitki kurumakta zorlanır.

Uygulama Yöntemi ve Sulama ile İlişkisi

Azotlu gübrelerin başarısı, suyun varlığıyla doğrudan ilişkilidir; çünkü azotun çözünüp köklere ulaşabilmesi için toprağın nemli olması şarttır.

Uygulama esasları:

Gömme Zorunluluğu: Azotlu gübreler (özellikle üre) toprak yüzeyinde bırakılmamalıdır. Güneş sıcağıyla azot gaz haline gelerek havaya uçar. Bu yüzden üst gübreleme mutlaka boğaz doldurma veya ara çapa ile toprağa gömülmelidir.
Sulama ile Zamanlama: Gübreleme yapıldıktan hemen sonra eğer yağış beklenmiyorsa mutlaka sulama yapılmalıdır. Karık sulama veya damlama sulama, verilen gübrenin hızla etkisini göstermesini sağlar.
Kritik Dönemler: Çimlenme, sapa kalkma, çiçeklenme ve dane dolum dönemleri sulama ve gübrelemenin bir arada yürümesi gereken en önemli dört kritik dönemdir.
Toprak Yapısı: Kumlu topraklarda azotun yıkanma riski daha fazla olduğu için gübreleme daha sık parçalara bölünerek yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mısıra azot kaç kere atılır?

Mısırda azot genellikle iki ana seferde uygulanır; birincisi ekimle birlikte tabana, ikincisi ise bitki 40-50 cm boya (8-10 yapraklı dönem) ulaştığında üstten verilir. Bazı özel durumlarda veya damlama sulama sistemlerinde bu sayı artırılabilir.

Mısırda üre ne zaman verilir?

Mısırda üre gübresi genellikle üst gübre olarak bitki gelişiminin erken ve orta evrelerinde (yaklaşık 40-50 cm boydayken) uygulanır. Ürenin uçucu özelliği nedeniyle uygulamanın hemen ardından toprağa gömülmesi ve sulama yapılması şarttır.

Azot fazlası mısıra zarar verir mi?

Evet, aşırı azot kullanımı mısırın vejetatif gelişimini çok hızlandırarak bitkiyi yatmaya (devrilmeye) karşı hassaslaştırır ve bazı mantari hastalıklara davetiye çıkarabilir. Ayrıca maliyetleri artırırken çevre kirliliğine de yol açabilir.

Azotlu gübreleme için en uygun toprak sıcaklığı nedir?

Azotun etkili alınabilmesi için bitkinin aktif büyümesi gerekir; mısırın hızlı gelişmeye başladığı toprak sıcaklığı 15°C ve üzeridir. 10-12°C altındaki soğuk topraklarda azot alımı yavaşlar.

Boğaz doldurma yaparken gübre atılır mı?

Evet, boğaz doldurma işlemi azotlu üst gübrelemenin en verimli yapıldığı zamandır. Gübre sıra arasına dökülür ve makine ile toprak bitkinin kök bölgesine doğru yığılarak gübrenin toprak altında kalması sağlanır.