Mısır Yaprakları Neden Kırmızı / Mor Olur?

Mısır tarlasında bahar aylarında gezintiye çıktığınızda, bazı fidelerin yapraklarının koyu yeşilden ziyade mor veya kırmızımsı bir renk aldığını görebilirsiniz. Çoğu zaman bu durum, mısırın gelişiminin duraksadığının ve toprak altında bir şeylerin ters gittiğinin ilk işaretidir. Mısır yaprağı neden mor olur sorusu, aslında bitkinin "açlık" veya "üşüme" feryadıdır. Bu renk değişimi genellikle mısırın en hareketli besin elementlerinden biri olan fosfora ulaşamadığını gösterir. Çiftçimiz için bu durum sadece görsel bir bozukluk değil, eğer önlem alınmazsa kök sisteminin zayıf kalacağı ve sezon sonunda koçan veriminin düşeceği anlamına gelir.

Fosfor Eksikliği: Klasik Mor-Kırmızı Renk

Mısır bitkisinin boylanamamasının ve yapraklarının morarmasının arkasındaki bir numaralı şüpheli fosfor eksikliğidir. Mısır, özellikle gelişiminin ilk evrelerinde kök sistemini kurmak ve ilk yapraklarını sağlıklı bir şekilde topraktan çıkarmak için yoğun miktarda fosfora ihtiyaç duyar.

Fosfor, mısır için öylesine kritiktir ki; her 100 kg dane verimi elde etmek için bitki topraktan yaklaşık 1 kg saf fosfor (P2O5) kaldırır. Eğer toprak analiz sonuçlarınıza göre tarlada yeterli fosfor yoksa veya gübreleme yanlış yapılmışsa, bitkide şeker birikimi olur ve bu da yapraklara o meşhur mor-kırmızı rengi verir. Fosforlu gübrelerin mibzerle ekim sırasında tohumun 5 cm yanına ve 5 cm altına gelecek şekilde verilmesi bu yüzden çok önemlidir. Bu sayede genç kökler hemen yanı başındaki besine ulaşabilir; aksi halde fosfor toprakta çok yavaş hareket ettiği için bitki aç kalır ve morarmaya başlar.

Soğuk Toprakta Fosfor Alım Güçlüğü

Bazen tarlada yeterli fosforlu gübre atılmış olsa bile mısırlar yine de morarabilir. Bunun sebebi genellikle hava ve toprak sıcaklığıdır. Mısır bir sıcak iklim tahılıdır ve tohumun sağlıklı çimlenmesi için toprak sıcaklığının en az 10-12°C olması şarttır.

Eğer ekim çok erken yapılmışsa veya bahar soğuk geçiyorsa, toprak sıcaklığı 10°C'nin altına düştüğünde mısırda çimlenme gecikir. Daha da kötüsü, sıcaklık 9-10°C'nin altına indiğinde kök uzaması tamamen durur. Kökler uzamayı kestiğinde, toprakta gübre olsa dahi bitki bu gübreyi bünyesine alamaz. Bu "geçici fosfor açlığı" nedeniyle bitki morarır. Havalar ısınıp toprak sıcaklığı 15°C ve üzerine çıktığında kök faaliyeti hızlanır, bitki fosfora ulaşır ve mısırlar genellikle tekrar yeşile döner.

Kök Gelişimini Engelleyen Faktörler

Mısırın toprak üstündeki heybeti, tamamen toprak altındaki köklerin gücüne bağlıdır. Eğer bir bitki fosfora ulaşamayıp morarıyorsa, sorun sadece "fosfor azlığı" değil, köklerin fosfora gitmesini engelleyen fiziksel engeller de olabilir:

• Toprak Sıkışması ve Pulluk Tabanı: Sonbaharda pullukla 20-25 cm derinlikte sürüm yapılmaması, alt katmanlarda "pulluk tabanı" denilen sert bir tabaka oluşturur. Mısırın saçak kökleri bu sert tabakayı delip derinlere inemezse, sadece yüzeydeki kısıtlı besinle yetinmek zorunda kalır ve hızla morarır.
• Kötü Drenaj ve Fazla Su: Mısır bitkisi "ayaklarının suda kalmasından" hiç hoşlanmaz. Eğer tarlada su birikmesi varsa veya taban suyu yüksekse, kökler oksijensiz kalır. Oksijen alamayan köklerde gelişim durduğu için bitki besin alamaz, sararma ve morarma belirtileri bir arada görülür.
• Hatalı Ekim Derinliği: Tohum ideal derinlik olan 3-5 cm yerine çok derine (8-10 cm) ekilirse, fide toprak yüzeyine çıkana kadar tüm enerjisini harcar ve zayıf bir kök sistemiyle hayata başlar.

Çeşide Bağlı Genetik Renklenme

Bazı mısır hibrit çeşitleri, doğası gereği soğuğa veya strese karşı morarma ile tepki vermeye daha yatkındır. Türkiye'de ekimi yapılan pek çok yerli ve yabancı çeşit farklı ekolojik koşullarda farklı performanslar sergileyebilir.

Islah çalışmaları sonucunda bazı çeşitlerin gövde ve yapraklarında hafif morarma görülmesi genetik bir özelliktir ve bu durum bitki büyüdükçe (yaklaşık 8-10 yapraklı döneme ulaştığında) kaybolur. Ancak bu durumun besin eksikliğiyle karışmaması için tarlanın geneline bakılmalı, morarma sadece belirli bir çeşitte mi yoksa tarlanın çukur-soğuk noktalarında mı yoğunlaşmış kontrol edilmelidir. Yerli mısır tohumu ıslahında bu tür stres faktörlerine dayanıklılık artık ön planda tutulmaktadır.

Nasıl Ayırt Edilir ve Ne Yapılmalı?

Mısırlarınız morardığında telaşlanmak yerine şu teşhis adımlarını izlemelisiniz:

• Söküp İnceleyin: Moraran birkaç fideyi köküyle birlikte sökün. Kökler beyaz, taze ve gürse sorun muhtemelen soğuk toprak kaynaklıdır; havaların ısınmasını beklemek yeterlidir. Eğer kökler kahverengi, çürük veya cılız ise mantari hastalıklar veya toprak altı zararlıları baskısı olabilir.
• Toprak Analizi Yapın: Gübreleme asla komşudan duyma bilgilerle yapılmamalı, mutlaka toprak analizi sonuçlarına göre planlanmalıdır. Analiz miktarında fosfor düşükse, bir sonraki sezonda taban gübresini artırmanız gerektiğini anlarsınız.
• Gübreleme Tekniği: Taban gübresini tarlaya serpip karıştırmak yerine, mibzerle tohum yatağına bant halinde vermeye özen gösterin. Bu, fosforun alım başarısını katlayacaktır.
• Kültürel İşlemler: Mısır 40-50 cm boya ulaştığında yapılacak boğaz doldurma işlemi, destek köklerin toprakla temasını sağlayarak besin alımını ve bitkinin dik durma gücünü artıracaktır.

Unutmayın; uygun olmayan çeşit seçimi ve kötü toprak hazırlığı verimin tarlada kalmasına neden olur. Moraran mısır genellikle "fosfor istiyorum" diyordur; ona bu yolu ya sıcaklıkla ya da doğru toprak işlemesiyle açmanız gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mısırın morarması fosfor eksikliği mi?

Evet, mısır yapraklarındaki mor-kırmızı renk değişimi genellikle fosfor eksikliğinin veya bitkinin soğuk nedeniyle mevcut fosforu alamamasının en tipik belirtisidir.

Soğuk mısırı morartır mı?

Evet, toprak sıcaklığı 10 derecenin altına düştüğünde mısır kökleri çalışmayı durdurur; bu da bitkinin fosfor alamamasına ve yapraklarının mor renk almasına neden olur.

Mor mısır düzelir mi?

Eğer sebep soğuk hava ise havalar ısınıp toprak 15 dereceye ulaştığında bitki tekrar yeşile döner; ancak sebep toprakta hiç fosfor olmaması ise uygun bir üst gübreleme veya yaprak uygulaması gerekebilir.

Fosfor gübresi ne zaman atılmalıdır?

Fosforlu gübrelerin tamamı ekim öncesinde veya ekimle birlikte (tabana) verilmelidir; çünkü fosfor toprakta yavaş hareket eder ve kök derinliğine ulaştırılması şarttır.

Fazla su morarmaya neden olur mu?

Evet, kötü drenaj ve su birikmesi köklerin oksijensiz kalmasına yol açar; çalışamayan kökler besin alamadığı için mısırda morarma ve gelişim geriliği görülür.